head

 

 

 

دەسەڵات، پۆپۆزسیۆن، دەستاودەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات

 

 

 

د. سەلیم پەتروس

دیاردەیەكی كۆمەڵایەتییە، چونكە لە ناو كۆمەڵدا سەرهەڵدەدات. بابەتی پەیوەندی تاك و دەسەڵاتی سیاسیش یەكێكە لە گرنگترین ئەو بابەتانەی كە بیری مرۆڤ بە خۆوە خەریك كردووە، لەو كاتەوە كە مرۆڤ ئەو رێیەی ناسییەوە كە بەرەو كۆمبوونی برد، لەو كاتەوەش كە دەسەڵات لەناو كۆمەڵی مرۆڤایەتیدا سەریهەڵداوە، ئەو كۆمەڵانە بوون بە كۆمەڵی سیاسی. لەبەر رۆشنایی ئەم راستیەش دەسەڵات بووە دیاردەیەكی سیاسی كۆمەڵایەتی.

هەموو كۆمەڵێك وەكو دیارە لە كۆمەڵێ‌ تاك پێكدێت و ئەمەش بە شێوەیەكی سروشتی دەبێتە هۆی جیاوازی سروشت و بۆچوونەكان و هەروەها هەڵوێستی ئەوان لەو رووداوانەی كە لە ژیانیاندا روودەدات لەسەر هەموو ئاستەكانی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابوری و رۆشنبیری .

هەروەها ئاساییە كە بۆچوون و پێشنیاری ئەوان جیاواز بێت بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشانەی دێتە رێی رەوتی پەرەسەندنیان . هەروەها ئاساییە كە روانینی ئەوان بۆ ئایندەو چۆنیەتی گەیشتن بەو ئایندەیە جیاوازی تێدا هەبێت.

بە گوێرەی ئەوەی باسمانكرد دەتوانین بڵێین مرۆڤ تەنیا چەند وێنەیەكی كۆپی كراو نییە كە لە هەموو شتێكدا لە یەك بچێت، بەڵكو ئەوان لە راستیدا جیاوازن و جیاوازی هەڵوێست و بۆچوون و ئەو رێگەچارانەی پێشكەشی دەكەن و روانینیان بۆ ئایندە دیاردەیەكی سروشتییە كە لە دابەشبوونی چینایەتی ناو كۆمەڵەوە سەرچاوە دەگرێت.

كۆمەڵ لە پەرەسەندنیدا دوو رێگەی لە پێشە، یان تاكێك كە دەرفەتی بۆ دەرەخسێ‌ و دەتوانێ‌ كۆمەڵە كەسێكی دیاریكراو لە دەوری خۆی كۆبكاتەوە بۆ ئەوەی دەستبەسەر زۆرینەدا بگرێ‌ و بەمەش رێ‌ لە ئازادی دەربڕین و هەڵوێست نواندن و تێڕوانینی ئەوان دەگرێت و خۆی بە دەربڕی هەمووان دەزانێت بڕیار دەزانێ‌ و دەبێت هەمووان ملكەچی ئەو بن ئەگەر راست بێ‌ یان هەڵە، هەروەها دەبێت ئەوان باجی بڕیارە هەڵەكانیشی بدەنەوە.

ئەگەر بەهەر جۆرێ‌ نارەزایی دەرببڕن، ئەوا رووبەڕووی ستەم و چەوساندنەوەو دەمكوتكردن دەبنەوە، تەنانەت لە دۆخێكدا كە كارەساتێك چاوەڕێی هەمووان بكات و ببێتە هۆی لەناوبردن و قەڵاچۆكردنی هەمووان. یاخود چەسپاندنی دیموكراتیەت كە ڕێ‌ بە بۆچوون و هەڵوێست و تێڕوانینەكانی تر بدات بۆ ئەوەی بە ئازادی گوزارشت لە خۆیان بكەن .

رەوتی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی و خوێندنەوەی بەسەرهاتە مێژووییەكان كە رووبەڕووی ئەو كۆمەڵگەیە بووەتەوە لە كاتی كۆششی بەردەوام بۆ گەشەكردن و پێشكەوتن، ئەوە دەسەلمێنێ‌ كە پەیڕەوكردنی رێبازی دیموكراسی باشتر و بەسودترە، لەبەر ئەوەی كە دەتوانێت ئاوات و ئامانجە گشتیەكانی كۆمەڵ بەدیبهێنێ‌. بەرامبەر بەمەش ئەزموونی ئەو كۆمەڵگەیانەی كە دەسەڵاتدارانیان پەنایان بۆ حوكمی تاكڕەوی و دەسەڵاتی رەهای تاكڕەوانە و سەركوتكردنی ئۆپۆزسیون و پشتگوێخستنی ئەو ئۆپۆزسیۆنە بردووە، ئەوەی سەلماندووە كە چۆن ئەو كۆمەڵگایانە دووچاری كارەسات  بوونەو بە هۆی ئەو كارەساتانەوە چۆن رەوتی پێشكەوتن و گەشەكردنیان لەكار كەوتووە. ئەمەش بەڵگەیە بۆ  چەوتی رێبازو ئەو شێوازانەی كە دەسەڵاتدارانیان پەیڕەویان كردووەو بووەتە مایەی زیانێكی گەورە بۆ كۆمەڵ .

كاروباری كۆمەڵگەی نوێ‌ ئەوەندە ئاڵۆزبووە، كە مەحاڵە تەنیا پارتێك ببێتە خاوەن راستیەكی رەها لە شیكردنەوەو تێگەیشتن و وەرگرتنی ئەو بڕیارە پێویستانە كە پێشكەوتن بەدیبهێنێ‌، هەروەها زاڵبوونی یەك بۆچوون دەبێتە مایەی بنبەستن و لە دەستدانی توانای داهێنان، هەرچەندە نیازو ئامانجەكانی پارت و تواناكانی رابەرایەتی شیاو و پایەدار بێت. لە زۆر حاڵەتیشدا ئەگەرەكانی هەڵەی گەورەو زیانبەخشی لە ئارادایە، ئەگەر دەسەڵاتداران بۆ ماوەیەكی درێژ ئەو پارتە تووشی گەندەڵی بكات كە بە تەنیا ئەو دەسەڵاتەی بەرێوە برد بێت، لەبەرئەوە بوونی رەوتی سیاسی جیاواز و ململانێی ئاشتیانە دەربارەی بابەتەكانی كاری نیشتمانی دەبێتە تاكە زامنی توانای بەدیهێنانی راستی .

هەبوونی ئۆپۆزسیۆن، دۆزێكی پێویستە بۆ بەرقەراری كۆمەڵگەو پێشكەوتن و هەروەها دەرفەت دەدات بۆ كێبركێیەكی ئاشتیانەی بنیاتنەر لە نێوان پارتە جیاوازەكان و دەستەبەری زەمانەتێكی دەستوری راستەقینەی دەستاودەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات دەكات، هەروەها دەبێتە هاندەری گفتوگۆ و كارلێكەری لە نێوان بیرە سیاسییە جیاوازەكاندا بە مەبەستی گەیشتن بە باشترین چارەسەر بۆ كێشە كۆمەڵایەتیە سیاسییەكان .

نەبوونی ئۆپۆزسیۆنێكی دیموكراسی، بنەما شەرعیەكانی سستەمی دەسەڵات لە بەین دەباو بێتوانایی و ئاست نزمی چالاكییەكانی ئاشكرا دەكات و ئەمەش هەڕەشە لە بوون و مانەوەی دەكات .

سیستەمی تاك پارتی ناچارە لەگەڵ تێپەرینی كاتدا بەرەو بیروكراسییەتێكی مشەخۆری بچێت، پلە پلە هەموو ئەوانەی هەناسەیەكی دیموكراسی خەباتكارانەیان هەیە، پەراوێز دەخات و تەنیا ئەو هەلپەرستانە دەهێڵێتەوە، كە رانەهاتوون جڵەوی پێشكاری بگرنەدەست، نە كارا دەبن و نە دەتوانن هەنگاوێ‌ هەڵگرن ئەگەر پاش وەرگرتنی رێنمایی نەبێت لە دەستە باڵاكانەوە.

لە بەرژەوەندی كۆمەڵ و دەسەڵاتی سیاسیدایە كە هێزێكی ئۆپۆزسیۆن هەبێت لە پێناو یارمەتیدانی پارتی دەسەڵاتدار بۆ بەدەستهێنانەوەی خەباتگێرێتی و بەبێ‌ ئەویش پارتەكە تووشی دواكەوتن دەبێت. پارتی ئۆپۆزسیۆن ئەركێكی كۆمەڵایەتی سیاسی گەورە دەگێڕێت كاتێ‌ كە رەخنە لە پارتی دەسەڵاتدار دەگرێت و رێی پێنادات ستەم و قۆرخكاری بكات . لەبەر ئەوە پارتی دەسەڵاتدار پێویستی بەوە هەیە لایەنێك لە رووی بوەستێ‌ و رەخنەی لێبگرێ‌ و بە دوای خەوشەكانیدا بگەڕێت بۆ ئەوەی بە كەڵكی دەسەڵاتگیران بێت.

ئەو كۆمەڵگایەی كە لەسەر بنەمای تاك پارتی دامەزراون لەوانەیە پێشكەوتووخواز بن و بیانەوێ‌ هەوڵ بدەن خۆشگوزرەرانی و پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی بۆ گەل دابینبكەن، بەڵام بەدیهێنانی پێشكەوتن لە رێی زۆرەملێ‌ نەك قایلكردنەوە لەوانەیە زیان بە بەدیهێنانی ئەو ئامانجە خواستراوانە بگەیەنێ‌.

بەرزبوونەوەی ئاستی هەوڵەكانی مرۆڤایەتی بۆ بەدیهێنانی پێشكەوتن لەدوا ئەنجامدا :- مرۆڤ بووە خاوەن هۆش و تێگەیشتنێك كە بتوانێت كە بتوانێت- بە گوێرەی ئەو عەقلانیەتەی لە بیركردنەوەی ئەودا دەركەوت و لە سەرجەم بوارە جیاوازەكانی ژیانی ئەودا رەنگی دایەوە – بۆچوونی جیاواز پەسەند بكات و لێبوردەیی هەبێ‌ بەرامبەر بوون و ئامادەیی ئەو.

ئەم نەرمییە كە لە لێبوردەیی بەرجەستە دەبێت لەگەڵ بۆچوونی ئەوی تری ئۆپۆزسیۆنداو پەسەندكردنی، گەشەیسەند بە شێوەیەك كە بگونجێت لەگەڵ رێبازی عەقڵانیەت كە باڵادەستە لە كۆمەڵگە پێشكەوتووەكاندا، بەڵكو بگرە بە جۆرێك بەرجەستە بووە كە قەناعەتێكی یەكلاكەرەوەی لای خاوەن دەسەڵات دروستكردووە، كە ئەوەی دەیەوێ‌ گوزراشت لە ویستی كۆمەڵگە یان زۆرینەكەی بكات دەبێ‌ دەسەڵاتی بەرێوەبردنی كاروباری كۆمەڵگە بگرێتە دەست.

ئەگەر ئەم قەناعەتە – وەكو ئاماژەمان پێكرد لەسەر بنەمایەكی عەقڵانی – هاتەدی، ئەوا ئاساییە بە گوێرەی ئەوە دان بە بنەمای دەستاودەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵاتدا بنرێت . ئەم بنەمایە كاكڵی سیستەمی دیموكراسیەتە. چونكە بەرهەمی ویستی ئازادانەی هاوڵاتیانە،  ئەم بابەتەش بابەتێكی كۆمەڵایەتی سیاسی رۆشنبیرییە، چونكە لەسەر بناغەیەكی شەرعی دامەزراوە، كە شەرعییەتی گونجان و قایلبوونە لە نێوان رەوتە جیاوازەكان لەسەر پرۆژەیەكی كۆمەڵایەتی سیاسی هاوبەش، بەمجۆرەش كۆمەڵگەو دەوڵەت لە چەمكی پاوانخوازی و دیكتاتۆریەت رزگاریان دەبێت.

یەكێك لە گرنگترین بەڵگەكانی بوونی دیموكراسیەت و دروست پەیڕەوكردنی، ئازادی هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانە لە كارو بەشداری كردنیان لە باری گشتیدا .

بە گشتی دەتوانین بڵێین، دیموكراسیەت وەك شێوازی ژیان و رێكخستنی پەیوەندییە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكانە، بە پێی كۆمەڵێ‌ پێوەر دادەمەزرێ‌ و دەبێتە بەهاو بیرو بۆچوون و هەڵسوكەوت، كە رۆشنبیری مرۆڤ پێكدەهێنێ‌.

بە بۆچوونی (فۆرسایت)بەشداریكردن لە چالاكی سیاسیدا دووەمینی مافە پاش مافی ژیان، چونكە ئەوە رێ‌ دەداتە مرۆڤ سەرجەم مافەكانی بەدەست بخات و چاودێری هەموو ئەو بڕیارانە بكات كە كاری تێدەكەن، ئەمەش وادەكات كە ئەم دوو مافە (بەشداریكردن لە سیاسەتدا) بە بۆچوونی ئەو بازنەیەكی میكانیكی پێكدەهێنن كە هەریەكەیان پاڵپشتی ئەویتر بكات.

نەبوونی دیموكراسیەت لەهەر سیستەمێكی سیاسیدا دەبێتە هۆی لە دەستدانی شەرعییەتی ئەو سیستەمە، ئەمەش پایە كۆمەڵایەتیەكانی لاواز دەكات، هەروەها بێبەشی دەكات لە بەرقەراری، و پاڵی پێوەدەنێ‌ كە پەنا بۆ توندوتیژی و سەركوتكردن ببات بۆ داكۆكیكردن لە بەرژەوەندییە تەسكەكانی، بە هۆی ئەمەشەوە گرژی زیاتر تەشەنە دەكات لە نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن و نائارامی باڵ بەسەر كۆمەڵگەدا دەكێشێ‌. لە ئەنجامیشدا شڵەژانی بنیاتی و ئەركی لەسەر حیسابی كۆمەڵ و مافەكانی دێتە بەرهەم. هەروەها ئۆپۆزسیۆن لەم بارودۆخەدا لە لایەن دەسەڵاتەوە تووشی جۆرەها سزا دەبێت و دەسەڵاتیش بازنەی ئەو چەوساندنەوەیە بەرین دەكاتەوە بە پەیڕەوكردنی ئەو رێسایە كە دەڵێت : (ئەوەی لەگەڵم نەبێ‌ دژمە) و گومان لە هەموو هاوڵاتیەك دەكات تەنانەت ئەوانەی بە لایەنگیری ئەو دادەنرێن و سیاسەتیش بە گەمەیەك دەزانێت كە بنەماكەی ساختەكارییە، بە پێچەوانەی چەمكی دروستی سیاسەتەوە، كە بە زانست و هونەری بەرێوەبردن و پێشكەوتنی كۆمەڵگە دادەنرێ‌ . بڕیارەكانیشی بە جۆرێ‌ بەكاردەهێنێ‌ كە ببێتە مایەی پێشێلكردنی بنەماكانی هاوڵاتیبوون و یەكسانی و دادپەروەری .

بە هۆی ئەمانەشەوە، تاكێك ، یان كۆمەڵە كەسانێك، یاخود پارتێك، یان ناوچەیەك بەشی شێریان دەستدەكەوێ‌ لەسەر حیسابی هاوڵاتیانی دیكە كە بە هاوڵاتی پلە دوو دەژمێردرێن.

كێشەی سەرەكی لە پەیوەندی نێوان هاوڵاتی و دەسەڵات، لە بوونی خودی دەسەڵاتدا نییە، چونكە هەبوونی دەسەڵات پێویستە بۆ بەدیهێنانی لەنگەرگرتن و هاوسەنگی و ئارامی لە نێو بنیاتی كۆمەڵایەتیدا، بەڵكو كێشەكە لە شەرعییەتی دەسەڵاتدایە،دەسەڵات خۆ سەپێوە ئەگەر پەیڕەوی توندوتیژی بكات بۆ بەدەستهێنانی ملكەچی. لەمەشدا پشت بە سامان و دارایی و پاداشت و دیاری و زیندان و كوشتن دەبەستێت .

بەكارهێنانی توندوتیژی دژی ئۆپۆزسیۆن دواكەوتووترین و دڕندانەترین ئامڕازە كە دەسەڵات پەنای بۆ دەبات و ئەم جۆرە دەسەڵاتە (تۆفلەر) بە (دەسەڵاتی نزم) ناوزەدی دەكات .

ئۆپۆزسیۆن رەتكردنەوەی ویستی دەسەڵاتە، ئەگەر ئەو دەسەڵاتە ناشەرعی بوو، و ئۆپۆزسیۆنیش دۆخێكی سروشتییە لە دۆخەكانی مرۆڤ، هاوكاتی هەر دەسەڵات، یان هەر ستەمكاریەك یان هەر ملكەچییەك. رەتكردنەوەو بەرەنگاریەیە كە سنورێك بۆ دەسەڵاتی رەها دادەنێ‌.

دەسەڵاتیش شەرعی دەبێت كاتێ‌ كە پەنا بۆ گفتوگۆ دەبات لەگەڵ ئەویتری ناكۆك و ماف و سەروەرییەكانی دەپارێزێت. بە واتایەكی دیكە نابێت خاوەن دەسەڵات، سنوری دەسەڵاتەكانی فراوان بكات بە پەراوێزخستنی ئۆپۆزسیۆن و بێبەشكردنی لە بەشداری چالاك و بەرهەمهێن لە ژیانی سیاسیداو پەنابردن بۆ قۆرخكردنی دەسەڵات و بڕیاری سیاسی .

لەبەر رۆشنایی ئەوە دەتوانین بڵێین دەسەڵاتی دیموكراسی ٍلەرزۆك، یان مایەپووچ دەبێت لە سایەی بنیاتێكی تەشریعی كە لەسەر بناغەی بڕوایەكی پتەو بە بنەمای قۆرخكردنی دەسەڵات و پەنابردنەبەر شێوازەكانی ساختەكاری لە هەڵبژاردندا، ئەگەر دەقە تەشریعیەكان نەتوانن زامنی مانەوەی دەسەڵات بن لە دەستی كۆمەڵە كەسانێكدا كە بە كردەوە دەسەڵاتیان بە دەستەوەیە. ئەمەش دەبێتە هۆی گەشەكردنی هەستی خۆبە پیرۆز زانی و هەڵەنەكەری لای ئەم كۆمەڵە كەسە. ئەم هەستەش دەبێت لە خۆڕا گەشە بكات، لەبەر ئەوەی كە مانەوەی لەسەر كورسی دەسەڵات شێوازێكی هەتا هەتایی وەردەگرێ‌ .

ناكرێ‌ سیستەمی دیموكراتی بنیاتبنرێ‌ بێ‌ گۆڕانی پەیوەندی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن. لە پەیوەندییەكەوە كە پشت بە سەركوتكردن دەبەستێ‌ بۆ پەیوەندییەك كە پشت بە دەستور دەبەستێ‌، بۆ كومكردنەوەی هەژموونی دەسەڵات، و بە مرۆڤانەكردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییە سیاسییەكان.

هیچ سیستەمێكی دیموكراسی دانامەزرێ‌ بێ‌ بوونی دەرفەتێكی راستەقینە بۆ رەوتە جیاوازەكانی كە ئەمرۆ كەمینەن و ، لەوانەیە سبەی ببنە زۆرینە و دەسەڵات بگرنەدەست .

پارتی دیموكراتخواز ئەو پارتە نییە كە تەنیا سوورە بگاتە دەسەڵات بە شێوازێكی دیموكراسی، بەڵكو ئامادەشە دەستی لێهەڵگرێت و رێز لەو ماوە یاساییە بگرێت كە دیاریكراوە بۆ مانەوەی بێ‌ هیچ دوو دڵی و دواكەوتن. بێ‌ ئەوەی پەنا بەرێتەبەر هێنانەوەی هەندێ‌ رێدەر (مبررات)یان دانانی كۆسپ لە رێی گەیشتنی ئۆپۆزسیۆن بە دەسەڵات, بە گوێرەی بنەماكانی دەستاودەستكردنی ئاشتیانەی دەسەڵات.

بەمجۆرە دیموكراسیەت دەبێتە بڕوای دەسەڵات، نەك تەنیا بە هەندێ‌ چاكسازی بۆ هەڵمژینی تووڕەیی و بێزاری جەماوەر .

ئەم پرۆسە مێژووییە لە كۆتاییدا، وەك پێكهێنەری پێویستی كەڵەكەبوونی هێزە كۆمەڵایەتییە سیاسییەكان دەمێنێتەوە، واتا هەڵسانەوەی ئەو هێزە كارەكییە كۆمەڵایەتییانەی كە لە منداڵدانی سەختەوە هاتوونەتە دەرێ‌، و هەنگاونان بەرەو دامەزراندنی دەوڵەتی یاسا پاش هەوڵ و تێكۆشان، نسكۆو سەركەوتنەكان .

ئەوە ململانێیەكی ئاشكراو بەردەوامی نێوان هێزە باوەكانی پێش مەدەنیەتە كە نەرێتی قۆناغە بەسەرچووەكان دەهێنێتەوەو لە نێوان هێزەكانی ئاییندە كە كۆشش دەكەن بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتی یاسا، ئەو هێزانەی كە هەڵگری پرۆژەی مەدەنی دیموكراسین. ئەوەش پرۆسەی گەشەپێدانی ژێرخانی كۆمەڵگەی دەوێ‌و داڕشتنەوەی بیرو بەهاو دەزگا مەدەنیە نوێیەكان، كە هاوڵاتیان لە رێی ئەوەوە دەیانەوێ‌ ئامانجێكی هاوبەش بەدیبهێنن، هاوژیانیش پەسەند دەكەن و سیاسەتیش دەكەنە چالاكییەكی فیكری و عەقڵانی و هەڵسوكەوتێكی لەنگەرگرتوو .

هەروەها سازكردنی كەشێكی گونجاو بۆ تێپەڕاندنی ئەو دۆخی قەیرانە كە لەوانەیە بە هۆی فرە بۆچوونی جیاوازەوە سەرهەڵبدات، و كاركردن بۆ دۆزینەوەی میكانیزمی بەرهەمهێنانی ئیدارەیەكی هاوبەش، كە ئەمەش دەبێتە هۆكاری ئەوەی بوونی ئۆپۆزسیۆن ببێتە سەرچاوەی پێشكەوتنی ژیانی كۆمەڵایەتی و سەركەوتنی تاقیكردنەوەی سیاسی لە ووڵاتدا.

هەرچەندە خاوەنی ئەم بیرو هەڵوێستانە ریزەكانی خۆیان رێكبخەن و پەنا بۆ كلۆج و شێوازی گونجاو بەرن بۆ بانگێشەكردنی بۆچوونەكانیان، ئەوەندە زیاتر دەتوانن خەڵكی زۆر لە دەوری خۆیان كۆبكەنەوە، هەرچەندە سەنگی كۆمەڵایەتی و سیاسی ئەوان قورستر بێت ئەوەندە باشترو بە شێوەیەكی سروشتی دەتوانن كۆمەڵ بۆ لای خۆیان رابكێشن و گوزارشت لە ئامانجی زۆرینە بكەن،

قۆناغەكانی گواستنەوە لە ژیانی كۆمەڵدا، كۆمەڵە قۆناغێكی پڕ قەیرانەو لە ناخیدا ململانێیەكی سەخت لە نێوان كۆنی هەرەس بردووی روو لە نەمان و نوێی لە دایكبوو لە منداڵدانی كۆندا بەرێوە دەچێت، ئەمەش یەكێتی دژەكانە. لە رێچكەی ئەم گۆڕانەشدا سیستەمێكی كۆمەڵایەتی نوێ‌ و جۆرە مرۆڤێكی نوێ‌ سەرهەڵدەدات .

 
رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

 
رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com