head

 

 

 

جاك دێریداو قەببالای یەهودی - ب. دووەم

 

 

 

سەروەر پێنجوێنی

 

III

ڕەگ‌وڕیشەی بونیادشكێنی لە قەببالادا و بەتایبەتی قەببالای لوریایی

پێشتر ئاماژەمان كرد بۆ قەببالای لوریایی، لە دامەزراندنی (ئیسحاق لوریا) Isaac Luria (1534 ـ 1572 ز.) لە جولەكەی سێفارد. هەروەها ئاماژەمان بۆ چەمكی (پەرت‌وبڵاوبونەوەی پریشكە خواییەكان) كرد كە چەمكێكی سەرەكیە لە قەببالای لوریاییدا و لێكچونی ڕونی لەگەڵا (پەرت‌وبڵاوبونەوەی واتا) ی لای دێریدا هەیە. بۆ ڕاڤەی ئەم چەمكە و چەمكەكانی تری قەببالای لوریایی و بۆ بەراوردێك لەگەڵا بونیادشكێنیی دێریدادا.. كورتەیەكی چڕ دەربارەی پرۆسێسی خوڵقاندن بەپێی قەببالای لوریایی دەخەینە ڕو:

یەكەم پڕۆسێس یان یەكەم قۆناغ لە پڕۆسێسی خوڵقاندندا بریتیە لە (صیمصوم) Tzimtzum، بە واتای (پێكداچونەوە) (الانكماش) یاخود (چڕبونەوە)، یان (كشانەوەیەك چڕبونەوەی لـێ‌ دەكەوێتەوە)، ئەمەش بەو پێیە كە خواوەندی شاراوە (ئین سوف) دەچێتەوە و دەكشێتەوە بۆ ناو خۆی، واتە ئەو بونە گشتیەی لە بونەوەردا نامێنێت، ئەمەش لەبەر ئەوە دەبێت كە خواوەند لە ڕوانگەی ئیسحاق لوریاوە ناكۆتایە و بەشبەشی هەڵا ناگرێت، بۆیە هەمو جیهانی بون پڕ دەكاتەوە و جێگەیەك نیە كە بونی خوایی ئامادەی نەبێت، ئینجا بۆ ئەوەی كرداری (خولقاندن) (واتە دەرچونی شتێكی تر لە خواوەند و دروستبونی شتێكی تر جگە لەو) بێتەجێ‌؛ خواوەند ـ بەبۆچونی لوریا ـ چڕ بوەتەوە و چوەتەوە یەك بەرەو خاڵێكی چەق لە خۆیدا، تا بوار بە بونی شتی تر بدات. ئەم وشەی (صیمصوم) ـە كە دەقاودەق بە واتای (پێكداچونەوە) یە، یەكەم جار لە دەقەكانی (میدراش) دا هاتوە كە تەفسیری تەوڕاتن، بە واتایەكی سادە كە بریتیە لە پێكداچونەوەی خواوەند تا ئەو ڕادەیەی بچێتە ناو (پیرۆزی پیرۆزەكان) (قدس اڵاقداس) كە پیرۆزترین شوێنی پەرستگای یەهودیە و بە شوێنی ئامادەبونی خواوەند (یهواه) دانراوە، ئەمەش سەرەتایەكی بیركردنەوەی بەرجستەبون (حلول) ی خواوەندە لە بیری یەهودیدا، بەڵام ئیسحاق لوریا ئەو دەستەواژەیەی بە واتایەكی قوڵتر بەكار هێناوە، بەو شێوەیەی باسمان كرد.

پاشان خواوەندی شاراوە لە ڕوناكیی خۆی چەند تیشك و گورزەیەك دەنێرێت بۆ دەرەوە، كە پێیان دەوترێت (دە دەركەوتنە نورانیەكە) (التجلیات النورانیە العشرە) (بە عیبری: سێفیرۆت Sephirot)، كە ئەم دەیەن:

1. كیتر علیون: تاجی هەرە بەرز، كە بریتیە لە ویستی خوایی یاخود عەقڵی كارا.

2. حوخمە: حیكمەت.

3. بیناه: تێگەشتن.

4. جیدولاه: گەورەیی، كە بریتیە لە بەزەیی و خۆشەویستیی سەرڕێژی خواوەند.

5. جیبوراه: هێز، بریتیە لە سەرچاوەی فەرمانی خوایی و شەریعەت و فەرمانەكان و قەدەغەكان و وەسێتەكان.

6. تفئیرت: جوانی.

7. نیتسح: بەرگەگرتن، یاخود ئەزەلیەت و سەركەوتن.

8. هود: شكۆمەندیی خوا.

9. یسود عولام: بنچینەی جیهان، ئەمەیان بنچینەی هەمو هێز و چالاكیەكانی خواوەندە و نێوەندێكە لەنێوان ئەو و زەویدا.

10. مەلەكوت: شانشینی.

جا كاتێك ئەم دە تەجللیە نورانیە دێنە كایە ئەوا ئیتر (سەرڕێژیی خوایی) (الفیچ الإلهی) بەسەر بونەوەردا هاتوەتە جێ‌ (كە ئەم "سەرڕێژی" ـە بە عیبری پێی دەوترێت ئەتسیلۆت)، كە لەم سەرڕێژیەوە (ئادەم قەدمۆن) دێتە كایە، واتە (ئادەمی كۆن) یاخود (مرۆڤی بنچینەیی)، كە ئەمە نمونەیەكی یەكەمی مرۆڤە و ئەو ئادەمە نیە كە باوكی ڕاستەوخۆی مرۆڤایەتیە. ئینجا تیشكەكانی ڕوناكیی خوایی لە چاو و گوێ‌ و لوت و دەمی ئەم مرۆڤە بنچینەییەوە دەردەچن، ئەم تیشكانەش كە لە مرۆڤی بنچینەییەوە دەردەچن شێوەی چەند پریشك (شرارە) ێك وەردەگرن (ئەم پریشكانە بە زاراوەی عیبریی قەببالا پێیان دەوترێت نیصۆصۆت «الشرارات الإلهیە» Nizozot)، كە دەبێت لە چەند بەرگ و زەرفێكدا لە ڕوناكی هەڵا بگیرێن (ئەم بەرگ و زەرفانەش بە عیبری پێیان دەوترێت كلیم)، كە هەر یەكە لەم بەرگ و زەرفانە چەند شێوەیەك بەپێی ڕۆڵی لە پرۆسێسی خولقاندندا وەردەگرێت. بەڵام، بەپێی تێڕوانینی ئیسحاق لوریا و قەببالای لوریایی، ئەو بەرگ و زەرفانە كاتێك پڕ دەبن بە پریشكەكان تێك دەشكێن، ئەمەش بەو پێیە كە تیشكە خواییەكە لەوە بەهێزتر بوە كە ئەو بەرگ و زەرفانە بەرگەی بگرن.. سەرەنجامیش پریشكە خواییەكان پەرت‌وبڵاو بونەتەوە و پەرتەوازە بون و ئیتر یەكیان نەگرتوەتەوە. بۆ وەسفی ئەم تێكشكان و پەرت‌وبڵاوبونەوەیە لە قەببالادا زاراوەی (وردوخاشبونی بەرگ و زەرفەكان) «تهشُّم اڵاوعیە» (شێڤرات هەكێلیم) Chevrat Hakelim بەكار دێت. ئیتر بەدوای ئەمەدا شێواوی و بێشیرازەیی باڵی كێشاوە بەسەر بونەوەردا و، ڕوناكی و تاریكی تێكەڵا بون و، ڕۆحانی و ماددی ئاوێزانی یەكتر بون، بەم شێوەیەش ڕەگەزی خراپە و تاریكی هاتە كایە لەناو بونەوەردا. ئینجا گوایە ژمارەیەكی زۆر لەو پریشكە خواییانە گەڕاونەتەوە بۆ سەرچاوە و سەرەتاكەیان، بەڵام نزیكەی (288) پریشك لكاون بە لەت و پارچەكانی بەرگ و زەرفە تێكشكاوەكانەوە، بەم شێوەیەش ئەو پارچانە توێكڵی دەرەوە (قلیبوت) یان پێكهێناوە، یەكسانن بەو هێزانەی ڕەگەزی خراپە كە ئابڵوقەی پریشكە قەتیسبوەكانیان داوە و بەندیان كردون. ئیتر لەو كاتەوەی كە ئەم تێكشكان و پەرت‌وبڵاونەوەیە ڕوی داوە هیچ شتێك لە بونەوەردا تەواو و كامڵا نیە، ئەو ڕوناكیە خواییەی كە دەبوایە لە شوێنی تایبەتیی خۆیدا بمایەتەوە واتە لەو بەرگ و زەرفە تایبەتیانەدا كە خواوەند سازی كردون؛ لە شوێنی خۆیدا نەماوەتەوە چونكە بەرگ و زەرفەكان تێكشكاون. ئینجا پلانێكی خوایی هەیە بۆ ڕزگاری و سەرلەنوێ‌ كۆكردنەوەی هەمو پریشكەكان و بۆ ژیانەوە و كامڵبونی خواوەند، كە ئەو پلانەش لە ڕێگەی چەند كەسێتی یان وێنەیەكەوە دەچێتە سەر كە بە زاراوەی قەببالاه پێیان دەوترێت (برتسوفیم) (دەقاودەق: ڕوخسارەكان، یان: شێوەی ڕوخسار)، كە (5) دانەن و بەرامبەری دە دەركەوتنە نورانیەكە (سێفیرۆت) ـن، بەڵام ئەم پێنجە زیاتر شێوەی و كەسێتیی مرۆڤ وەردەگرن، كە ئەمانەن:

1. (ئەریخ ئەنبین)، دەقاودەق واتە (لوت درێژ) ئەمەش واتە (خۆڕاگر) و (بەرگەگر)، كە بەرامبەری دەركەوتنی نورانیی یەكەم (كیتر) ـە واتە (تاج).

2-3. (ئەبا و ئەما) (باوك ودایك)، كە بەرامبەری دو دەركەوتنی نورانیی دوەم (حوخمە ـ واتە حیكمەت) و سێیەمن: (بیناه ـ واتە تێگەشتن) ـن. ئەم جوتەش كە (زەماوەندێكی پیرۆز) پێك دەهێنن دەبنە داڕێژەری شێوازی هەمو یەكبونێكی فیكری و سێكسیی دواتر، ئینجا پێكگەیشتنی ئەم جوتە بە سەركەوتنەوە و كۆبونەوەی ئەو (228) پریشكەی كە لەگەڵا بەرگ و زەرفە تێكشكاوەكاندا كەوتونەتە خوارەوە، قوڵایی زیاتر بەدەست دەهێنێت، ئەم پریشكانە بەو شێوەیە كە سەر دەكەونەوە و كۆدەبنەوە دەچنەوە بۆناو منداڵدانی (بیناه)، بەمەش هێزێكی ژیان و زیندوێتی پێك دێت، لەبەر ئەمەش پێیان دەوترێت (ئاوە مێینەییەكان) (المیاه اڵانپویە) (ماییم نقفین).

4. (زعیر ئەنبین)، دەقاودەق واتە (دەم‌وچاو كورت) ئەمەش واتە (خۆڕانەگر) و (بەرگەنەگر)، واتە پێچەوانەی (ئەریخ ئەنبین) ی یەكەمە، و بەرامبەری شەش دەركەوتنی نورانیی (سێیەم تا نۆیەم) ـە واتە لە (جیدولاه ـ واتە گەورەیی) ـەوە تا (یسود عولام ـ واتە بنچینەی جیهان).

5. (نقیفاه دی زعیر) دەقاودەق واتە (مێیەی دەم‌وچاو كورت) ئەمەش واتە (مێیەی خۆِرانەگر)، كە بەرامبەری دەركەوتنی نورانیی دەیەمە واتە (مەلەكوت ـ واتە شانشینی) یاخود (شخیناه).

ئینجا خواوەند لە ڕێگەی ئەم پێنج هێزەوە شێوەیەكی دیاریكراو وەردەگرێت و دەتوانێت كامڵا ببێتەوە. ئیتر (ئین سوف) واتە خواوەندی شاراوە و كشاوە لە شانۆی بونەوەر، جارێكی تر لە ڕێگەی (زعیر ئەنبین) ـەوە دەردەكەوێتەوە (تەجەللی دەكات)، (زعیر ئەنبین) یش پێشتر لە ڕێگەی یەكگرتن و پێكگەیشتنی هەردو جوتی (ئەبا و ئەما) (باوك ودایك) ـەوە دێتە كایە، ئینجا ئەم (زعیر ئەنبین) ـە گەورە دەبێت و لەگەڵا شخیناه (واتە "مەلەكوت" دەركەوتنی نورانیی دەیەم) دا جوت دەگرێت و ئەم جوتگرتنەش یەكگرتن و هەماهەنگییەك لەنێوان دادپەروەری و بەزەیی لە زاتی خوادا دەهێنێتە ژیان.

ئینجا سەرجەمی ئەم پێنج هێزە و پەیوەندی و پێكەگەیشتنەكانی نێوانیان ئەو پرۆسێسە پێك دەهێنن كە لە ڕێگەیەوە خواوەند سەرلەنوێ‌ دێتەوە ژیان. بەپێی تێڕوانینی قەببالای لوریایی، هاتنەژیان و كامڵبونی خواوەند لە ڕێگەی پرۆسێسی كۆكردنەوەی پریشكەكانەوە، خەریك بو تەواو دەبو كاتێك خواوەند ئادەمی دروست كرد، بۆ ئەوەش دروستی كرد یارمەتیی بدات بۆ كۆنتڕۆڵكردنەوەی سیستەمی بونەوەر و كامڵبون و شكاندنی هێزە خراپەخوازەكان. بەم شێوەیە بڕیار وابو ئادەم ئەو ئەركە تەواو بكات بەڵام ئەو گوناه و سەرپێچیەی كردی بەرامبەر فەرمانی خواوەند ئەو پرۆسێسەكەی وەستاند.. ئیتر سەرەنجام پەشێوی و بێشیرازەییەك لە زەویدا بەرپا بو، كە ئەمەش هاوشێوە و بەرامبەری ئەو پەشێوی و بێشیرازەییە بو كە لە ئاسمان لە ئەنجامی (تێكشكانی بەرگ و زەرفەكان) بەرپا ببو. بەتایبەتی كە ئادەم وەختێك خواوەند خولقاندی، هەمو ڕۆحەكانی مرۆڤایەتیی تێدا بو و ئەو ڕۆحانەش هەمویان لەو كاتەدا نوسابون بە خواوەندەوە، ئیتر بە تێكەوتن و گلانی ئادەم ڕۆحەكان لە ڕیشە و جێگەی خۆیان جیا بونەوە و چونە تەن و جەستە مادییەكانەوە، ئیتر بەم شێوەیە هێزەكانی مردن و خراپە هاتنە كایە و ئەم بونەوەرە ماددی و پڕ خراپەیەی ئێستە هاتە دی و هەمو شتێك لە شوێن و شیرازەی خۆی ترازا. ئیتر هەمو بونەوەر و دروستكراوێك كەوتە حاڵەتی ئاوارەیی (الشتات) (جالوت) ی هەمیشەییەوە، ئەمەش حاڵەتێكی گشتیە كە هەمو بونەوەر و خواوەندیشی گرتەوە كە خواوەندیش جارێكی تر پریشكەكانی پەرت‌وبڵاو بوەنەوە و پەرتەوازە بون. هەروەها (شخیناه) یاخود (مەلەكوت ـ واتە شانشینی) كە دەكاتە دەركەوتنی نورانیی دەیەم، ئەویش وەكو یەكێك لە پریشكەكان كەوت. ئینجا هەتا پریشكە خواییەكان بەو شێوەیە پەرتەوازە بن خواوەند هەر بە ناتەواوی و پارچەپارچەیی دەمێنێتەوە و یەك ناگرێتەوە و كامڵا نابێت. تا لە كۆتاییدا، هەمو پریشكە پەرتەوازەكان كۆ دەكرێنەوە، و خواوەند دەگاتەوە بە یەكگرتویی خۆی و بێشیرازەیی بونەوەر چاك دەبێت، ئەم پرۆسێسەش بە زاراوەی تایبەتیی قەببالا پێی دەوترێت (تیققون) Tikkun واتە (چاككردنەوە) (إصلاح). ئەم پرۆسێسەش پرۆسێسێكی گەردونی و مێژویی گشتگیرە كە هەمو بونەوەر و مرۆڤایەتی دەگرێتەوە، بەڵام ـ بەپێی بیری یەهودیی قەببالایی ـ بەتایبەتی پشت دەبەستێت بە گەلی ئیسڕائیل. لە بنەڕەتیشدا پڕۆسێسی تێكشانی بەرگ و زەرفەكان و پەرتەوازە بونی پریشكە خواییەكان، هێمان بۆ پەرتەوازەبونی جولەكە بە جیهاندا و ئەو واقیعەی تێی كەوتن كە بڵاو بونەوە بە جیهاندا و نەیانتوانی بۆ زیاتر لە (1000) ساڵا كۆ ببنەوە و پێناسەی گەلی یەهودی پێكبهێننەوە. ئەمەش چونكە لە بیری ئایینیی یەهودیدا خواوەند لە گەلی (ئیسرائیل) دا بەرجەستە بوە، كە ڕەگ‌وڕیشەی ئەم چەمكەش دەگەڕێتەوە بۆ خودی تەوڕات كە (یهواه) بە خواوەندی تایبەتیی خێڵەكانی (ئیسڕائیل) دەناسێنێت و بە شێوەیەك وەسفی دەكات كە وەكو سێبەری ئەو گەلەخێڵە وایە. 

دوای ئەوەی ئەم كورتەیەمان لە كۆی بیری قەببالای لوریایی خستە ڕو، ناڵێین دەتوانین بەراوردی تەواو لەنێوان (بونیادشكێنی) ی دێریدا و (قەببالای لوریایی) بكەین.. بەڵام بەگشتی لێكچونی دەستەواژەكانی دێریدا و چەمكەكانی قەببالای لوریایی بیر دەخەینەوە، بەشی ئەوەندی بزانرێت كە دێریدا كاری لەسەر ئەو چەمكانە كردوە و پاشخانێكی قەببالایی هەیە و سودی لەو كەلەپورە قەببالاییە بینیوە.

ئەوەی سەرەكیە لە (بونیادشكێنی) دا، دەستەواژەی (جیادوایی) differance ـە لای دێریدا. جیادوایی ئەو حاڵەتەیە كە ئامادەبونی شتێك تەنها پڕۆسێسێكی بێكۆتاییە و لە گەشە‌وگۆڕانێكی بەردەوامدایە و لە گەروی بێبن (ئەپۆریا) ی گۆڕانی هەمیشەییدایە. ئەم چەمكە یان ئەم دەستەواژەیە شوێنەواری گەلێك لە چەمك و زاراوە قەببالاییەكانی تێدایە، وەكو (ئین سوف) كە دەقاودەق بە واتای (بێوێنە) واتە (بێهاوتا) یە، هەروەها وەكو چەمكی (تێكشانی بەرگ و زەرفەكان) (شێڤرات هەكێلیم) و (چاككردن) (تیققون)، كە ئەمانە بەپێی قەببالای لوریایی پرۆسێسی بێكۆتایین لە جیهاندا و بەردەوامن و ناهێڵن هیچ شتێك بە چەسپاوی و نەگۆڕی بمێنێتەوە.

لایەنێكی سەرەكیی تر لە بونیادشكێنیدا، دوپاتكردنەوەی بەهای (نوسین) ـە لەبەرامبەری (وتن) و (خوێندنەوە) دا، لای دێریدا، سەرباری دوپاتكردنەوەی ئەوەی كە نابێت نوسین هیچ كۆت‌وبەندێكی میتافیزیایی هەبێت. لێرەدا پێش هەمو شتێك دەنگدانەوەیەكی چەمكی (شەریعەتی دەماودەم) (الشریعە الشفویە) ی ئایینی یەهودیی ستاندارد دەبینینەوە، كە لەم ئایینەدا شەریعەتی دەماودەم زاڵا بوە بەسەر (شەریعەتی نوسراو) دا. ئەمە جگەلەوەی كە (شەریعەتی دەماودەم) لە خۆیدا پڕۆسێسێكی جیادواییانەی بێكۆتاییە چونكە هەمیشە لە گەشە‌وگۆڕاندایە و بریتیە لە تێگەشتنی هەمیشە نوێی شەریعەتناس و بیرمەندە یەهودیەكان بۆ دەقەكان و وشەكان نەك لە خۆیدا دەقێكی چەسپاو بێت. بۆیە ئەو مشت‌ومڕەی دێریدا لەسەر (نوسین) و (وتن)، لەلایەنێكەوە وەكو درێژەی ئەو مشت‌ومڕە یەهودیە دەردەكەوێت كە هەبوە لەنێوان ئایینی یەهودیی حاخامی (تەلمودی) كە بایەخی (شەریعەتی دەماودەم) دوپاتدەكاتەوە، و نێوان ڕێبازی یەهودیی (قەڕڕائیەكان) كە تەنها باوەڕیان بە (شەریعەتی نوسراو) (واتە تەوڕات) هەبو. لە كەلەپوری قەببالای لوریاییشدا هاتوە كە ئیسحاق لوریا بۆ خۆی هیچی لە فێركاریە قەببالاییەكانی خۆی نەنوسیوەتەوە و قوتابیەكانی ئەو فێركاریانەی ئەویان تۆمار كردوە، جا گوایە ڕۆژێك لێیان پرسیوە: "تۆ بۆچی هیچ لە فێركاریەكانی خۆت نانوسیتەوە؟"، ئەویش لە وەڵامدا وتویەتی: "لەبەر ئەوەی هەمو شتەكان پەیوەست و پەیوەندیدارن، بۆیە هەر دەمم كردەوە دەڵێیت ئەوە ئاوی دەریا سەرڕێژیی كردوە و داویەتی بەسەر بەنداوەكاندا". ئەمەش واتە باسكردن لە (نوسین) و (وتن) باس‌وخواسێكی كۆنە لە قەببالادا. هەروەها دێریدا كاتێك باسی (خوێندنەوە) دەكات، دەیچوێنێت بە ئایینی یەهودی، و دەڵێت: ئایینی یەهودی و خوێندنەوە یەك شتن، هەر بریتین لە چاوەڕوانیی بێكۆتا، هەر ئەو (جیادوایی) و چاوەڕوانی و هیوایەن كە هەرگیز نایەتە دی. دێریدا لە (نوسین و جیاوازی) ـەكەیدا ئەوەش دەڵێت كە نوسین بۆشایی دیارنەمانی خواوەند پڕ دەكاتەوە، دەڵێت نوسین كاتێك ڕو دەدات كە خوا ڕوی خۆی دەشارێتەوە. لێرەدا دێریدا ئاماژە بۆ حاڵەتێكی خوازراو دەكات كە نوسین هیچ كۆت‌وبەند و پاشخانێكی میتافیزیایی نەبێت.

شتێكی تر كە لە (بونیادشكێنی) دا دوپات دەكرێتەوە، (پەرت‌وبڵاوبونەوەی واتا) یە. ئەم چەمكەش تا ڕادەیەكی زۆر لە هەردو چەمكی (پەرت‌وبڵاوبونەوەی پریشكە خواییەكان) و (تێكشانی بەرگ و زەرفەكان) ی قەببالایی دەچێت، كە پێشتریش ئاماژەمان بۆ ئەمە كرد. هەر لەبارەی واتای دەقەوە، دێریدا گاڵتەی دێت لەو ڕاڤەمەندانەی دەق كە هەوڵا دەدەن بگەنە واتای كۆتایی دەق، ئەو پێی وایە ئەوانە هەر مەسیحین بەو واتای هەمان مۆدێلی مەسیحی بۆ مامەڵە لەگەڵا واتای دەق دوبارە دەكەنەوە.

لە كۆتاییشدا دەكرێت ئاماژە بۆ ئەوەش بكەین، كە لە دانیشتن و كۆبونەوەیەكی تایبەتیی دێریدا و مامۆستاكەی (لێڤیناس) دا، لێڤیناس داوای لە دێریدا كردوە دان بنێت بەوەدا كە ئەو (واتە دێریدا) نوێنەرێكی هاوچەرخی قەببالای لوریاییە!

زانا و توێژەری پسپۆڕی دەرونناسی (ستانفۆرد ل. درۆب)، كوڕەزای حاخام (ماكس درۆب)، لە زانكۆی Fielding لە كالیفۆرنیا، لە توێژینەوەیەكدا بەناوی Tzimtzum and ‘Differance‌: Derrida and the Lurianic Kabbalah، خوێندنەوەیەكی چڕ‌وپڕ بۆ سودبینینی دێریدا لە قەببالای لوریایی دەكات و بەراووردیان دەكات. من لێرەدا بوار و توانای خستنەڕوی ئەو خوێندنەوە و بەراوردەم نیە كە زۆر چڕ‌وپڕە و ئەو خوێنەرەی دەیەوێت بەدوای بابەتەكەدا بچێت دەتوانێت لە سایتی (www.newkabbalah.com) دا بیخوێنێتەوە.

جگە لە دێریداش، لەم بارەیەوە قسە لە كاریگەریی هەندێك دەقی یەهودیی حاخامیی وەكو (میدراش) و (تەلمود) و (قەببالا)، لەسەر هەندێك زانا و بیرمەندیی بە بنەڕەت یەهودیی تری وەكو فرۆید دەكرێت. ژنە توێژەرێكی ئەمریكایی، بەناوی (سوزان هاندێلمان) Susan Handelman كە ئێٍستە پرۆفیسۆری زانكۆی بار ئیلانە لە تەل ئەبیب، كتێبێكی لەم بارەیەوە نوسیوە بەناوی (بكوژەكانی موسا) Slayers of Moses، لەم كتێبەدا بنچینە و ڕەگ‌وڕیشەی بیری ئایینیی یەهودیی حاخامیی گەلێك لە بیرمەندە گەورەكان ئەوانەی كە بەبنەڕەت و بە كولتور جولەكەن، ئاشكرا دەكات.. ئەوانەش وەكو: جاك دێریدا، هاڕۆلد بلوم، فرۆید، جاك لاكان، كە ئەمانە كاریگەریی زۆریان لەسەر بیری نوێ‌ و بەتایبەتی تیۆریای ئەدەبی هەبوە.

جگەلەو كتێبە، هاندێلمان كتێبێكی تریشی هەیە بەناوی (كتێبی پیرۆزی حاخام دێریدا) Reb Derrida's Scripture !

ئێمەش وەكو ئەنجامێك دەتوانین بڵێین بیری ئایینی و ئەفسانەیی، هەمیشە كاریگەریی دەمێنێت، ئەگەر دوای وەرگێڕانی بوبێت بۆ بیری فەلسەفی. بەڵكو ئەوە بەشێكە لە مێژوی فەلسەفە.

 

سەرچاوەكان:

(تێبینی: ڕێكخستنی سەرچاوەكان، بەپێی ڕۆڵبینینیانە لە بیرۆكەكانی ئەم وتارەدا):

1. المسيري، د. عبد الوهاب، "جاك دريدا"، موسوعة اليهود واليهودية والصهيونية (CD-ROM).

2. المسيري، "التفكيكية"، الموسوعة.

3. المسيري، " القبالاه: تاريخ"، الموسوعة.

4. المسيري، "الاخترجلاف"، الموسوعة.

5. المسيري، "الانكماش ـ تسيم تسوم"، الموسوعة.

6. المسيري، "تهشم الَاوعية"، الموسوعة.

7. المسيري، "تناثر المعني"، الموسوعة.

8. المسيري، "التمركز حول اللوجوس"، الموسوعة.

9. المسيري، "التمركز حول المنطوق"، الموسوعة.

10. المسيري، "الهوة"، الموسوعة.

11. المسيري، "الكتابة الكبري أو الَاصلية"، الموسوعة.

12. المسيري، "تفسير العهد القديم"، الموسوعة.13. Honeycutt, Lee, Derrida as Jewish Mystic? 4 December 1995.

@http://www.public.iastate.edu/~honeyl/derrida/mystic.html

14. Drob, Sanford L., Tzimtzum and ‘Differance‌: Derrida and the Lurianic Kabbalah. New Kabbalah website (c) Sanford L. Drob, 2001. Revised 9-3-2004.

@http://www.newkabbalah.com/Derrida3.html


 
رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

 
رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com