head

 

 

 

 

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌کته‌ر کێیه‌و کێ ئه‌کته‌ره‌؟

 

سه‌رکاو هادی گۆرانی

ئه‌کته‌ر له‌ نێوان جیهانیبون و خۆماڵیبون دا

خۆشبه‌ختانه‌ به‌ختم هێناویه‌تی یان ڕێکه‌وته‌کانی ژیانم له‌ شانۆدا وای کردووه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌کته‌ری وڵات و میلله‌تانی جیاوازو جۆراوجۆردا خۆم ببینمه‌وه‌و کار بکه‌م.

ئه‌وه‌ی سه‌رنجم دابێت، ئه‌کته‌ری هه‌ر وڵاتێک کۆمه‌ڵێک ده‌وڵه‌مه‌ندی و هه‌ژاری به‌ خۆیه‌وه‌ هێناوه‌ له‌ وڵاته‌که‌یه‌وه‌. به‌ده‌ر له‌ ئاستی شانۆو هونه‌رو بواره‌کانی تر له‌ وڵاته‌که‌یدا، که‌ له‌ وڵاتێکه‌وه‌ بۆ وڵاتێکیتر ده‌گۆڕێت، تایبه‌تمه‌ندیه‌ ڕۆشنبیری و مێژویی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌رونیه‌کان له‌ بیرو جه‌سته‌ی ئه‌کته‌ره‌کاندا تۆمارکراون.

مرۆڤێکی ژاپۆنی و یه‌کێکی چینی و یه‌کێکی که‌نه‌دایی و یه‌کێکی ئه‌فریقایی، به‌ده‌ر له‌ ڕواڵه‌تیان، جوڵه‌و بیرکردنه‌وه‌شیان جیاوازه‌. له‌ ناو ئه‌فریقیادا که‌سێکی خه‌ڵکی کامێرون جیاوازه‌ له‌ که‌سێکی گینێ. له‌ ناو خودی وڵاتێکدا زمان و بیرکردنه‌وه‌ی مرۆڤ له‌ شارێکه‌وه‌ بۆ شارێ ده‌گۆڕێن. یه‌کێک له‌ شاردا ژیابێ جیاوازه‌ له‌ که‌سێکی لادێ. له‌ناو خودی خێزانێکدا ئه‌ندامه‌کانی له‌ یه‌ک جیاوازن. که‌چی به‌ده‌ر له‌ جیاوازیه‌ که‌ڵچه‌ریه‌کان، چینایه‌تیه‌کان، سایکۆلۆژیه‌کان و سۆسیۆلۆژیه‌کان، به‌ هه‌مویان ده‌ڵێین مرۆڤ.

چی وا ده‌کات ئه‌کته‌ر له‌ هه‌ر شوێنێک بێت بتوانین پێی بڵێین ئه‌کته‌ر؟ ئه‌ی چی وا ده‌کات دوو شانۆ له‌ هه‌مان وڵاتدا هێنده‌ جیاوازبن و تایبه‌تمه‌ندیه‌کی وایان هه‌بێ ئه‌کته‌ری یه‌کێکیان نه‌توانێ له‌ناو یه‌کێکی تریاندا کار بکات، ته‌نانه‌ت وه‌ک پیشه‌یه‌کی جیاواز له‌پیشه‌که‌ی خۆی بیانبینێ؟

بڵێین ئه‌وه شتێکی سروشتیه‌ ته‌نانه‌ت له‌ناو ئه‌ندامانی یه‌ک خێزانیشدا سایکۆلۆژیه‌ت و که‌سایه‌تی جیاواز هه‌بێ، وه‌ له‌ نێوان دوو میلله‌تی دوور له‌ یه‌کدا نه‌ریت و ڕواڵه‌ت و دیارده‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌یه‌کچو هه‌بێ. به‌ڵام له‌ نێوان ئه‌کته‌ری دوو کۆمه‌ڵگا که‌ له‌یه‌ک ده‌چن، له‌یه‌کچون زۆرتره‌ وه‌ک له‌ نێوان ئه‌کته‌ری دوو کۆمه‌ڵگای جیاواز. به‌ شیوه‌یه‌کی تر بڵێم، چی وا ده‌کات ئه‌کته‌رێکی ئیسرائیلی زۆرتر له‌ ئه‌کته‌رێکی وڵاتێکی دوری وه‌ک که‌نه‌دا بچێت، له‌وه‌ی له‌ ئه‌کته‌رێکی سوریایی بچێت که‌ وڵاته‌کانیان هاوسنوری یه‌کن؟

ئایا ئه‌گه‌ر خوێندنگایه‌کی شانۆ له‌ هه‌مان کاتدا له‌ ئه‌ڤگانستان و له‌ ئه‌مریکا بکرێته‌وه‌، هه‌مان پرۆگرامی خوێندن و هه‌مان مامۆستاو هه‌مان به‌ڕێوه‌به‌ری هه‌بێ، ئه‌و ئه‌کته‌رانه‌ی له‌و خوێندنگایه‌ ده‌رده‌چن هه‌مان شێوه‌ی نواندن و هه‌مان جۆری شانۆ به‌رهه‌م ده‌هێنن؟ ئایا ئه‌کته‌ر تا چ ڕاده‌یه‌ک کۆمه‌ڵگاکه‌ی په‌روه‌رده‌ی ده‌کات و تا چ ڕاده‌یه‌ک شانۆکه‌ی؟

ئه‌گه‌ر له‌ وڵاتێکدا ئازادیه‌کی تاڕاده‌یه‌ک ڕه‌ها له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا نه‌بوو، ئه‌وا تاک دروست نابێت، چونکه‌ ژینگه‌ی تاک ئازادیه‌. به‌و پێیه‌و به‌ پێی وته‌که‌ی پۆل ئێلوار "ئه‌گه‌ر خودا تاکوته‌نها نه‌بوایه‌، نه‌یده‌توانی گه‌ردون دروستکات" ئه‌وا کۆمه‌ڵگای به‌و جۆره‌، داهێنه‌ر به‌رهه‌م ناهێنێ (به‌ده‌ر له‌ باوه‌ڕی هه‌رکه‌سێک، مه‌به‌ست له‌م دێڕه‌ی پۆل ئێلوار ئه‌وه‌ نیه‌ ئایا کێ گه‌ردونی دروستکردوه‌)، ئێلوار داهێنان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ تاک و بۆ تاک له‌ ته‌نهاییدا. چه‌نده‌‌ کاریگه‌ری کۆمه‌ڵێک شتی بۆماوه‌، دابونه‌ریت، ئاین، یاساکانی کۆمه‌ڵگاکه‌ت، شێوازی ژیان... هتد، به‌سه‌ر بیرکردنه‌وه‌و ژیانی ئه‌کته‌ردا زاڵبن، هێنده‌ ئه‌کته‌ر دروستکراوی وڵاته‌که‌ی خۆی ده‌بێت نه‌ک شانۆکه‌ی، ئازادیه‌کی ڕاسته‌قینه‌ی نابێ له‌ جوڵه‌و شێوازی نواندنا.

بێگومان به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی ئازاددا، ئه‌کته‌ر ئازاده‌، بگره‌ وه‌ک سارتر ده‌ڵێ (مه‌حکومه‌ به‌ ئازادی).

به‌ بۆچونی من، لێره‌دا پێویستی خوێندنی شانۆ دێته‌ ئاراوه‌. خوێندن پیشانمان ده‌دات چ شتێک تیاماندا تایبه‌تمه‌ندی تاکه‌که‌سی خۆمانه‌، وه‌ چ شتێک له‌ شێوه‌ی ژیان و دابونه‌ریت و ئایین و خێزان.. هتد بۆمان ماوه‌ته‌‌وه‌. ناسین و کارکردن له‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌ ئه‌کته‌ر ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌کات، له‌هه‌مان کاتدا له‌ کۆمه‌ڵێ کۆتوپێوه‌ند ڕزگاری ده‌کات و ئازادیه‌کی زۆرتری ده‌داتێ. چه‌نده‌ ئه‌کته‌ریش له‌ ڕه‌وشته‌ بۆماوه‌کان ئازادبێ، هێنده‌ بواری هه‌ڵبژاردنی زۆرتره‌. ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نیه‌ هه‌موو مۆرکێکی تایبه‌تمه‌ندی خێزان، چین، نه‌ته‌وه‌، سایکۆلۆژی لای ئه‌کته‌ر بسڕیته‌وه‌و ببێته‌ ئامێرێکی بێ هه‌ست و بێ گیان و بێ ڕه‌نگوبۆ، به‌ڵکو له‌ ده‌ربڕینی ناوچه‌گه‌ری و چینایه‌تی و ناوخۆیی ڕزگاربێ و ده‌ربڕینێک به‌ده‌ستبێنێ خه‌ڵکی هه‌موو وڵاتێک و چین و توێژێک بتواننن خۆیانی تیا ببیننه‌وه‌. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ واده‌کا هه‌ندێ ئه‌کته‌ر هونه‌ره‌که‌یان هه‌موو سنوره‌کان ده‌بڕێت و له‌ هه‌موو شوێنێک په‌سه‌ند ده‌کرێن.

به‌ڵام لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ خوێندنێک نیه‌ تاکه‌کان له‌سه‌ر مۆدێلی کۆمه‌ڵگا په‌روه‌رده‌ بکات، ئه‌کته‌ر بۆ ته‌واوکاری ئه‌و کۆشکه‌ به‌رزه‌ی دابونه‌ریتی باو، بۆ ملکه‌چی و بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ باشترین سوته‌مه‌نی کۆمه‌ڵگا گه‌وره‌بکات. مه‌به‌ست له‌ خویندنێکه‌ له‌ هه‌موو ئاسته‌کانیدا ئامانجی گۆڕینی کۆمه‌ڵگایه‌، ئامانجی دروستکردنی مرۆڤی ڕوخێنه‌ری شته‌ بۆماوه‌کانه‌.

ئه‌م خوێندنه‌ی ئه‌کته‌ر ئه‌بێ به‌ دوو ئاڕاسته‌ی پێچه‌وانه‌دا بڕوات، ئاراسته‌ی جیهانیبون و مرۆڤبون له‌لایه‌ک، ئاراسته‌ی تایبه‌تمه‌ندبون و نه‌ته‌وه‌ییبون له‌لایه‌کی تر.

ئه‌گه‌ر نمونه‌ی ئه‌کته‌ری ئینگلیزی چارلی چاپلین بهێنینه‌وه‌ که‌ له‌ ته‌واوی جیهاندا ناسراوه‌، چ له‌ لادێیه‌کی ئه‌فریقا، چ له‌ ئه‌سکیمۆ، چ له‌ تێبێت و چین. ده‌بینین ئه‌م ئه‌کته‌ره‌ که‌ڵچه‌ری خۆی زۆر باش ده‌ناسێ، کاری له‌سه‌ر کۆمه‌ڵێ سه‌مبۆل و کاراکته‌ری که‌ڵچه‌ره‌که‌ی خۆی کردووه‌، ئه‌گه‌ر هه‌موو که‌س ئه‌توانێ ته‌ماشای بکات هی ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ له‌هه‌مان کاتدا کاری به‌ کۆمه‌ڵێ کاره‌کته‌رو سه‌مبۆڵی جیهانی کردووه‌. واته‌ له‌ دوو ئاراسته‌دا کاری کردووه‌، ئاراسته‌ی گه‌ردوونی و جیهانی، ئاراسته‌ی نیشتیمانی و مێژوی تایبه‌تی گه‌له‌که‌ی خۆی. ده‌ربڕین له‌ ناو ناخی خۆی و که‌ڵچه‌ره‌که‌یدا هه‌ڵهێنجاوه‌ و ئاراسته‌ی جیهانی کردووه‌، نه‌ک به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، له‌ڕێی  شته‌ باوو دروسکراوه‌کانی جیهانه‌وه‌ ویستبێتی ده‌ربڕین له‌ خۆی بکات. بۆیه‌ ئه‌و ته‌واو ئینگلیزیه‌و له‌ هه‌مان کاتیشدا ته‌واو جیهانی و گه‌ردونیه‌.

بێگومان له‌ ئه‌مڕۆدا، که‌ڵچه‌رێکی باڵاده‌ست هه‌یه‌ که‌ که‌ڵچه‌ری ڕۆژئاواییه‌. شێوازی کارکردن و بیرکردنه‌وه‌ی تا ڕاده‌یه‌ک سه‌پێنراوه‌ به‌سه‌ر هه‌موو به‌شه‌کانی تری زه‌ویدا. بۆیه‌ ئه‌کته‌رێکیش بیه‌وێت جیهانی بێت، ناچاره‌ که‌ڵچه‌ری میلله‌تانی باڵاده‌ست شاره‌زابێ. بۆ نمونه‌، ئه‌کته‌رێکی کورد بێجگه‌ له‌ هه‌ڵپه‌ڕکێکه‌ی خۆی پێویسته‌ تانگۆ و سالساو ڕۆکان ڕۆڵ و کۆمه‌ڵێک سه‌مایتر بناسێ، له‌ کاتێکا ئه‌کته‌رێکی ڕۆژئاوایی ناچار نیه‌ هه‌ڵپه‌ڕکێی کوردی بناسێ، زۆر نمونه‌ی تریش.

سێگۆشه‌ی ئه‌کته‌ر

ئه‌کته‌ر پێکهاتوه‌ له‌: ژیان، ته‌کنیک، ڕۆشنبیری. ته‌کنێکی باڵا له‌ هونه‌ری نواندندا، ڕۆشنبیری گستی و شانۆیی به‌رفراوان، ژیانێکی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌ تاقیکردنه‌وه‌.

 یه‌که‌م: تاقیکردنه‌وه‌ی ژیان، واته‌: سه‌فه‌ر، کارکردن، نه‌خۆشی، هه‌ژاری، سه‌ربازی، وه‌رزش، چێشت لێنان. چالاکیه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی وه‌ک، ژیانی قوتابیه‌تی، کاری هه‌ره‌وه‌زی، هه‌ڵپه‌ڕکێ و شایی، شیوه‌ن و ماته‌مینی. چالاکیه‌ ئایینیه‌کانی وه‌ک، نوێژو ڕۆژوو زیکرو حاڵ..هتد.

دووه‌م: ڕۆشنبیری ئه‌کته‌ر، واته‌: سینه‌ما، گوێگرتن له‌ ڕادیۆ، چون بۆ مۆزه‌خانه‌، گوێگرتن له‌ مۆسیقا، ناسینی هونه‌ری نیگارکێشان، ئه‌رشیته‌کتورو بیناسازی، ناسینی دینه‌کان، خوێندنه‌وه‌ له‌سه‌ر هه‌موو زانسته‌کان و بواره‌کانی بیری مرۆڤایه‌تی، ڕۆمان، شیعر، فه‌لسه‌فه‌، کۆمه‌ڵناسی، ده‌رونناسی، مێژوو، سیاسه‌ت..هتد

سێهه‌م: ته‌کنیکی ئه‌کته‌ر، واته‌ ناسین و ڕاهێنان له‌سه‌ر شێوازه‌ جیاجیاکانی نواندن: شانۆی سه‌مائامێز (میوزیک هۆل) شانۆی ده‌مامک (ماسک)ی کۆمێدیا دیل ئارتێ، شێوازی میم، نواندنی لێبوکئاسا (کلاون)، شێوازی کۆمێدی، شانۆی تێکست، سه‌مای (هه‌ڵپه‌ڕکێ، سالسا، چاچاچا، تانگۆ، ڤالس، ڕۆکانڕۆڵ، کلاسیک، بۆتو..هتد)، گۆرانی (شادی کوردی، گۆرانی خاو، جاز، ڕێگێ، ڕاپ، کۆراڵ، ئۆپێرا...هتد)، شه‌ڕه‌شیر، ئه‌کرۆباسی، سێرک، وه‌رزش...هتد.

 ئه‌م سێ سه‌رچاوه‌یه‌ پێکه‌وه‌ ئه‌کته‌ر پیک ده‌هێنن. که‌ ئه‌کته‌رێک ده‌چێته‌ سه‌ر ته‌خته‌ی شانۆ، هه‌موو ژیانی و ڕۆشنبیری و ته‌کنیکی ده‌چنه‌ سه‌ر شانۆ. ئه‌م سێ سه‌رچاوه‌یه‌ هه‌میشه‌ ئه‌بێت له‌ یه‌ک ئاستابن. ئه‌کته‌ر ئه‌ژی، وه‌ خۆی ڕۆشنبیر ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ژیانی خۆی باشتر تێبگات، ته‌کنیکیش ڕێی پێ ده‌دات ده‌ربڕین بکات له‌سه‌ر هه‌رشتێک که‌ بیه‌وێت. به‌ نه‌بونی یاخود لاوازی یه‌کێک له‌م لایه‌نانه‌، ته‌گه‌ره‌ ده‌که‌وێته‌ کاری ئه‌کته‌ره‌وه. ئه‌کته‌ره‌ باشه‌کان له‌م سێ بواره‌دا ده‌وڵه‌مه‌ندن بۆیه‌ باشن.

ئه‌گه‌ر ئه‌کته‌ر ژیانێکی ده‌وله‌مه‌ندی پڕ له‌ تاقیکردنه‌وه‌ی نه‌بوو، نواندنێکی کاڵوکرچ و هه‌ژاری ئه‌بێ، ناتوانێ بگاته‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵک، زۆرینه‌ی خه‌ڵک خۆیان له‌ کاره‌کانیا نابیننه‌وه‌و هه‌ست ناکه‌ن به‌ ته‌ماشاکردنی ئه‌و ئه‌کته‌ره‌ ده‌چنه‌ (شوێنانێک له‌ ژیانی شاراوه‌و داپۆشراوو تاریکی خۆیان)، بگره‌ ته‌نانه‌ت گومانیشیان لا دروس ناکا له‌ بوونی ئه‌و شوێنه‌ شاراوانه‌. بۆیه‌ ده‌وترێ ئه‌کته‌ر ڕوناکیه‌و ژیانی بینه‌ر ڕۆشن ده‌کاته‌وه‌و یارمه‌تی ده‌دات باشتر بژی و خۆشبه‌ختتربێ.

ئه‌گه‌ر ئه‌کته‌ر ڕۆشنبیری نه‌بوو ناتوانێ له‌ ژیانی خۆی تێبگا، چونکه‌ ژیانی خۆی سه‌رچاوه‌کانی جوراوجۆرن، ته‌نها به‌ گوزه‌رانکردن هه‌مویان ناناسێ. ژیانی ئه‌و ژیانی کۆمه‌ڵگاکه‌یه‌تی، ژیانی کۆمه‌ڵگاش پێک هاتووه‌ له‌: مێژوی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌، زمان و ئه‌ده‌بی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌، هونه‌ر و دابونه‌ریت و فۆلکلۆرو سیاسه‌ت و خوێندن و ئابوری و،،،هتد ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌. بۆیه‌ ته‌نها به‌ گوزه‌ران له‌ ناو کۆمه‌ڵگایه‌کدا ناتوانێ په‌ی به‌ قوڵاییه‌کانی ژیانی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه‌ به‌رێت. بێجگه‌ له‌ تێگه‌یشتنی کۆمه‌ڵگا، ڕۆشنبیری ئه‌کته‌ر له‌وه‌دا پێویسته‌ جیهانبینیه‌ک بۆ خۆی دروستکا، گۆشه‌نیگایه‌کی به‌رفراوانی هه‌بێ بۆ ژیان و گه‌ردون، بیرکردنه‌وه‌یه‌کی به‌رزی هه‌بێ و خوێندنه‌وه‌یه‌کی ده‌وڵه‌مه‌ندی هه‌بێ بۆ دیارده‌کان. هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ی ئاگای له‌ ڕه‌وتی جیهان و بیری مرۆڤایه‌تی بێ، بۆ ئه‌وه‌ی بزانێ تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی هه‌موو مرۆڤه‌کان ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ یه‌که‌وه‌ کامانه‌ن، ئه‌وانه‌ی له‌یه‌کیان جیائه‌کاته‌وه‌ کامانه‌ن. وه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ی هونه‌ره‌که‌ی به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

ئه‌گه‌ر ئه‌کته‌ر ته‌کنیکی نه‌بێت هه‌موو زانین و تاقیکردنه‌وه‌ی ژیان بێسوده‌ بۆی، چونکه‌ ناتوانێ کاریان پێ بکات، ناتوانێ به‌کاریان بێنێ بۆ دروستکردنی هونه‌ره‌که‌ی، دواجار ناتوانی بیانگه‌یه‌نێ. ته‌کنێک وه‌ک شاره‌زایی له‌ هه‌ر بوارێکی پیشه‌یی یان هونه‌ریدا، ڕێگا به‌ کارگه‌ر ده‌دات فراوانترین ئاسۆ بۆ کاری خۆی دابینکا، گه‌وره‌ترین بواری هه‌ڵبژاردنی له‌به‌رده‌ستابێ. ئه‌کته‌رێک تاقیکردنه‌وه‌ی ژیان و ڕۆشنبیریه‌کی چه‌نده‌ فراوانیشی هه‌بێت، ئه‌گه‌ر ته‌کنیکی نه‌بێت، وه‌ک زه‌ویه‌کی ده‌وڵامه‌نده‌ له‌ نه‌وت و کانزاو هه‌موو شتیکا، به‌ڵام ئامێرو ته‌کنه‌لۆژیایه‌ک نیه‌ ده‌ریان بینیت و خه‌ڵک سودیان لێ ببینیت.

کرێکارێک یان جوتیارێک هه‌تا ئامێره‌کانی زۆرترو باشتر بن، کاره‌که‌ی زوتر پێش ده‌چێت و گه‌وره‌تر ئه‌بێ. ئێمه‌ هه‌موو ده‌زانین زه‌وی کێڵان به‌ تراکتۆر جیاوازه‌ وه‌ک له‌وه‌ی به‌ گاسن بیکێڵیت، چ ئه‌و کاته‌ی پێویسته‌، چ ئه‌و ڕوبه‌ره‌ی ده‌یکێڵیتک، تراکتۆرێک سه‌د به‌رابه‌ری گاسنێکه‌ بۆ به‌ره‌و پێشچونی کاره‌که‌ت. ته‌کنیکی ئه‌کته‌ر پێویستیه‌که‌ مه‌حاڵه‌ کارکردن بێ ئه‌و، ته‌کنیک کۆمه‌ڵێ ئامێرت ده‌خاته‌ به‌رده‌ست، به‌بێ ئه‌م ئامێرانه‌ ناتوانیت ڕوبه‌ری ده‌قێکی شانۆیی بخوێنیته‌وه‌. که‌ تۆ کلیلێکت نه‌بوو ناتوانیت بڕغویه‌ک بکه‌یته‌وه‌، هه‌ندێ شوێنیش له‌ کاری ئه‌کته‌ردا وه‌ک گرێ و بڕغوو بزمار وان له‌ مه‌کینه‌یه‌کدا، به‌ بێ ئامێر، ته‌نانه‌ت به‌بێ ئامێری گونجاو مه‌حاڵه‌ بتوانی بیانکه‌یته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر ئه‌کته‌ر ژیانێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی هه‌بێت و ته‌کنیکێکی باشی هه‌بێ، به‌ڵام ڕۆشنبیری نه‌بێ، نواندنێکی بێ ئامانج و بێ سه‌روبه‌رو هه‌ژاری ئه‌بێ.

ئه‌گه‌ر ئه‌کته‌ر ژیانێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی هه‌بێت و ڕۆشنبیریه‌کی باشی هه‌بێی به‌ڵام ته‌کنیکی نه‌بێ، ئه‌وا نواندنی تاریک و قورس و ناشیرین ئه‌بێ.

      

 
رۆشنگەری
سه‌رجه‌م بۆچوونه‌كان

-

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت...سەعید کاکەیی

-

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین...مەریوان عەلی

-

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون...هەردی عەلی

-

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا......ئاسۆ ئه‌مین

-

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە...سەعید کاکەیی

-

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌...سه‌لام مارف

-

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت...سه‌لام مارف

-

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری...بێستون محمو‌د

-

حه‌ڤده‌ی شوبات وه‌ك چه‌ركه‌ساتێكی به‌رده‌وام...بێستون محمود

-

ئایا (داوود پێغه‌مبه‌ر) مرۆڤێكی دادپه‌روه‌ر بووه‌؟...شازین هێرش

-

ئیسرائیلیات له‌ سیره‌ی موحه‌مه‌ددا...شازین هێرش

-

هه‌ڕه‌شه‌كانی به‌غدا جدین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیخوان وەك بەڵتەجە...سەلام مارف

-

مرۆڤ, كائینه‌ به‌نرخه‌كه‌ی سه‌رزه‌مین...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

كاتژمێر: چاره‌ك بۆ سفر...یاسین ره‌فیق

-

ئێمه‌ چ جۆره‌ مرۆڤێكین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

كام ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێم؟...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

دژه‌ دیموكراسی، شه‌رێكی به‌رپاكراو، له‌گه‌ڵ هه‌مووان...هه‌ردی عه‌لی

-

ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وانه‌ی بێ ده‌سه‌ڵاتن...مه‌ریوان عه‌لی

-

داگیركردنی كۆمه‌ڵگا، له‌شه‌ری ناوخۆوه‌ بۆ ستراتیژی سیاسی...راسان

-

یەك رۆژی ماوە بۆ 31 ئاب...سەردەشت زانكۆ

-

فه‌رشه‌كه‌ی دیرك و نه‌وته‌كه‌ی هه‌رێم...هه‌ردی عه‌لی

-

پێگەی كارو پێوانە جێندەرییەكان...سەلام مارف

-

مام جه‌لال، ئه‌و مه‌رگه‌ی زۆرترین لێكدانه‌وه‌ و گۆڕان به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت...ساسان كریم

-

ته‌مه‌نی دیكتاتۆرێك...مه‌ریوان عه‌لی

-

حزب و ئینتمای نیشتمانی...روشیدی سه‌یدا

-

سەرنجێك دەربارەی ئازادی مرۆڤ...بەیان حامید

-

یەكەمین خۆپیشاندان لەسەر بودجە...هەردی عەلی

-

دادوەری كۆمەڵایەتی و بودجە...راسان

-

خۆپیشاندان و مەلاكان.. رایەكی جیاواز...مەریوان عەلی

-

جەهەنەم دەرگاكانی كراوەتەوە.. هاوارێكی نەبیستراو..!...هەردی عەلی

-

ئەنفال لە بیرەوەری ئێمەدا...بەیان حامید

-

راپەرین و فاشیزم... دەرفەتێکی زێرین بەڵام...مەریوان عەلی

-

دەسەڵات و سیاسەت...محەمەد حەکیمی

-

تفەنگەكان لابەرن نۆبەی قەڵەمەكانە...بەیان حامید

-

جیهانی گۆڕاو و دنیای نەگۆڕی ئێمە...هەردی عەلی

-

ھەرگیز ناژین !؟... ئومێد حمە عەلی

-

سەرەتایەک دەربارەی ناتوندوتیژی...مەریوان عەلی

-

به‌یادی حه‌ڤده‌ی شوباته‌وه‌: دێویش بن ده‌كه‌ون...راسان

-

فەلسەفە و ئومێد...ریبوار سیوەلی

-

ڕوداوەکانی بادینان، گۆشەیەک لە ململانێیەکی کۆنەپەرستانە...عەبدوڵا مەحمود

-

له‌په‌راوێزی ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆمبیكی كیمیاویی دا چیم دی...سه‌ڵاح جه‌میل

-

بێدەنگی و سزا...مەریوان عەلی

-

هێڵە سورەكان چۆن كۆتایی پێدەهێندرێت؟...مەریوان عەلی

-

پڕۆژەو پاکیجەکانی چاکسازی، ... عەبدوڵا مەحمود

-

لە كوردستان چی روویدا؟...مەریوان عەلی

-

داهات و بودجە بەدەست میلیشیاوە... عەبدوڵا مەحمود

-

قوتابخانەی فرانكفۆرت، لە رەخنەی فكرەوە بۆ رەخنەی كۆمەڵگا...ئیبراهیم ئەلحەیدەری

-

میدیاکان و ده‌سه‌ڵات...د.فه‌ره‌یدوون وه‌ردی نژاد

-

ڕاگه‌یاندن، سیاسه‌ت و ده‌سه‌ڵات له‌جیهاندا... ئا: محه‌مه‌د حه‌کیمی

-

دیموكراسیەت، ناتوندوتیژی و بەربەرەكانی...مەریوان عەلی

-

یورگن هابرماس و پرسی دموکراسی...ئا: محه‌ممه‌د حه‌کیمی

-

شۆڕشه‌کان...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئەخلاقی بەپرسیارێتی...مەریوان عەلی

-

نەوەیەكی تورە، لە شەرعیەتی شۆرشگێری...مەریوان عەلی

-

بۆچی حكومەت هەڵوەشێتەوە؟...هەردی عەلی

-

با بەس بێ کورد کوژی‌...دەستەیەك لە نووسەرو ڕۆشنبیرو هونەرمەندانی کورد لە کەنەدا

-

سیاسەتی واقعی و هەڵوێستی سیاسی...هەردی عەلی

-

گۆران لە نەگۆردا، هەنگاوێك بۆ ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات...راسان عەلی

-

لە یاداشتەوە بۆ گۆران...مەریوان عەلی

-

دیموكراسی لە ڕەهەندێكی ترەوە ????????...مەریوان عەلی

-

سەرنجێك لەسەر شكاندنی بێدەنگی...راسان

-

سیاسەتی دیموكراسیانە لە هەرێمەكەی ئێمەدا...مەریوان عەلی

-

سەردەمی هەڕەشەی مەستەشارەكان...سەلام مارف

-

شانازی ئازادی رادەربرین لەبەردەم پرسیاردا...هەردی عەلی

-

پرسیار لە ئازادی...مەریوان عەلی

-

بڵانسی هێزەكان و ناكۆكیە سیاسیەكان...راسان عەلی

-

تابلۆ شێواوەكەی هەولێر...سەلام مارف

-

پشتگیری بۆ كەمپەینی كۆمپانیای ووشە...گۆڤاری رۆشنگەری

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌کته‌ر کێیه‌و کێ ئه‌کته‌ره‌؟...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌فسون و ئاماده‌بونی ئه‌کته‌ر...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ڕۆشنبیر و خه‌ڵک و ده‌سه‌ڵات ...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ٢٠١١ دا و داهاتوویەکی نەدیار...سەعید کاکەیی

-

ئەی دز لەكوێـی، خاوەنماڵ هەموو شتەكانی برد...سەلام مارف

-

لـیبرالیزم و پێداویسته‌كانی ده‌سه‌ڵاتی كوردستانی ...سه‌عید كاكه‌یی

-

ئۆتۆمبیـــل و تۆپبــاران ...هەردی عەلی

-

رۆژێك بەرلە پشووی پەرلەمان...راسان عەلی

-

بەرگرتن لە هێرشەكان.. لە پەراوێزی مافەكانی مرۆڤدا... ئومێد ئەمین

-

دیموكراسی و هەڕەشە...مەریوان عەلی

-

لە نێوان ئەخلاق‌و سیاسەتدا .. هەڵوەستەیەك...زوبێر رەسوڵ

-

مقدەس چۆن بە لەناوبردن دەپارێزرێت؟...مەریوان عەلی

-

كوشتن وەك تۆڵەسەندنەوە لە قەڵەم...هەردی عەلی

-

بەیاننامەی ناڕەزایەتی...گۆڤاری رۆشنگەری

-

بۆچی نێوەندێك بۆ رۆشنگەری؟...مەریوان عەلی

 

 

رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com