head

 

 

 

 

میدیاکان و ده‌سه‌ڵات

 

د.فه‌ره‌یدوون وه‌ردی نژاد

میدیاکان و ده‌سه‌ڵات، په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، رای گشتی و میدیاکان

 

 

پێشه‌کی:

 

به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کانی وه‌ک چاپه‌مه‌نی و ناوه‌نده‌کانی هه‌واڵ، ده‌توانرێ وه‌ک گرینگترین که‌ره‌سته‌ی په‌یوه‌ندیی سیاسی له‌ سه‌ده‌ی 19 هه‌تا سه‌ده‌ی 20 بهێنرێته‌‌ هه‌ژمار.

له‌م سه‌رده‌مه‌دا، راگه‌یه‌نه‌ره‌کان و به‌تایبه‌ت چاپه‌مه‌نی به‌ گێڕه‌وه‌ری رووداوه‌ سیاسییه‌کان و بڵاوکه‌ره‌وه‌ی دانوستانه‌کانی کۆڕ و کۆمه‌ڵه‌ سیاسییه‌کان و دامه‌زراوه‌ یاساداڕێژه‌کان ده‌ژمێردرێن. چاپه‌مه‌نی هه‌روه‌ها وه‌ک سه‌کۆ و تریبۆنی ده‌ربڕینی باوه‌ڕه‌ سیاسیه‌کان و که‌ره‌سته‌یه‌ک له‌ ده‌ستی حزب و رێکخراوه‌ سیاسییه‌کاندا بۆ یه‌کانگیر کردنی رای گشتی و بیچم دان به‌ مه‌رام و رێبازێک، ئامرازێک بۆ پڕوپاگاندا له‌ مشتومڕی نێوان ده‌وڵه‌تان و نگابان و چاودێر به‌سه‌ر کارکردی حکوومه‌ته‌کاندا و له‌ هه‌موان گرینگتر که‌ره‌سته‌یه‌که‌ بۆ وریاکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک له‌ پرسه‌ نیشتمانییه‌کان و جێبه‌جێکردنی ده‌سه‌ڵات له‌ کۆمه‌ڵگه‌کاندا. ده‌توانرێ په‌یوه‌ندیی زۆر نزیکی سیاسه‌ت و میدیاکان به‌ به‌شێک له‌و جیاوکانه‌ بزانرێن که‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ جۆراوجۆره‌کاند بۆیان له‌به‌رچاو گیراوه‌. هه‌ڵبه‌ت ئه‌م جیاوکانه‌ له‌هه‌ندێ حاڵه‌تدا ده‌بنه‌ کۆمه‌ڵێک گه‌مارۆ و به‌پێی جۆری سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدار له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌کان جیاوازه‌. رۆڵی ره‌خنه‌گرانه‌ و یه‌کانگیرکه‌ریی میدیاکان به‌تایبه‌ت له‌ شۆڕشه‌کانی ئه‌مریکا، فه‌ڕه‌نسا، ئورووپای ناوه‌ڕاست و رووسیا له‌ چاوی که‌س شاراوه‌ نییه‌. به‌م پێیه‌ میدیاکان هه‌میشه‌ ئاوه‌ڵدوانه‌ی وه‌شاندنی ئه‌ندێشه‌کان و ناوبژییه‌ک له‌نێوان لایه‌نه‌کانی مشتومڕ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، ئایدیۆلۆژیا سیاسییه‌کان، ده‌وڵه‌ت و ئۆپۆزسیۆن و خه‌ڵکدا بوون.

به‌واتایه‌ک دامه‌زراوه‌گه‌لی سیاسی له‌ سه‌ره‌تاییترین کۆمه‌ڵگه‌کانه‌وه‌ هه‌تا ئالۆزترینه‌که‌یان، بۆ جێبه‌جێکردنی ده‌سه‌ڵات به‌بێ سوودوه‌رگرتن  له‌ ئامرازی په‌یوه‌ندی بوونیان نابێت، هه‌روه‌ها ئه‌و هامووشۆیانه‌ی له‌نێوان میدیاکان و دامه‌زراو سیاسییه‌کاندا ئه‌نجام ده‌درێن به‌ په‌یوه‌ندیی سیاسی ناودێر ده‌کرێن. په‌یوه‌ندییه‌ک که‌ له‌وێدا متدیاکان رۆڵێکی کاریگه‌ریان له‌ ده‌سه‌ڵاتی سیسته‌مه‌ سیاسییه‌کاندا هه‌یه‌. میدیاکان ده‌بنه‌ هۆی په‌یوه‌ندیی دامه‌زراوه‌ سیاسییه‌ جیاوازه‌کان. په‌یوه‌ندیگه‌کی سیاسی و سیسته‌مه‌کانی حاکم به‌سه‌ر ئه‌و میدیایانه‌دا هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن بۆ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌کانیان که‌ڵکی ئامێری له‌ میدیاکان وه‌ربگرن.

 

په‌یوه‌ندیگه‌لی سیاسی:

 

په‌یوه‌ندیگه‌لی سیاسی، بریتییه‌ له‌ گواستنه‌وه‌ی زانیارگه‌لی گونجاو له‌ڕووی سیاسییه‌وه‌ له‌ به‌شێکی سیسته‌می سیاسییه‌وه‌ بۆ به‌شێکی تر و له‌نێوان سیسته‌مه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌کاندا.

زانیاریگه‌لی گونجاو نه‌ک ته‌نیا پرسه‌ واقعییه‌کان، بۆوێنه‌ ئه‌وه‌ی روویداوه‌، به‌ڵکوو گواستنه‌وه‌ی ئه‌ندێشه‌ و کلتووره‌کان و روانگه‌کانیش ده‌گرێته‌وه‌. به‌پیی پێناسه‌، په‌یوه‌ندی گرینگه‌ بۆ هه‌موو هه‌ڵسووکه‌وته‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان. به‌بێ په‌یوه‌ندی نه‌ سیاسه‌ت و نه‌ کۆمه‌ڵگه‌ش ناتوانن بوونیان هه‌بێت. په‌یوه‌ندیی سیاسی توخمی دینامیکی سیسته‌می سیاسییه‌. "کارل دۆڤیچ" له‌ توێژینه‌وه‌ کلاسیکه‌که‌ی خۆیدا به‌ناوی نۆرۆنی( neurine)حکوومه‌ت، په‌یوه‌ندی له‌ کرۆکی تێگه‌یشتنی سیاسیدا جێده‌کاته‌وه‌.

له‌ڕووی شیکاریه‌وه‌ قه‌یناکا به‌جێی لێدوان له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی به‌شێوه‌ی گشتی، قسه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیی سیاسی بکرێت. ئه‌وه‌ ئاشکرایه‌ که‌ پایامگه‌لێکی به‌تایبه‌تی سیاسی هه‌ن له‌ئارادا که‌ ده‌کرێ درکیان پێبکرێت، وه‌ک وته‌ی سیاسه‌توانان، مانیفێستی هه‌ڵبژاردنه‌کان، بڕیاره‌ حکوومه‌تییه‌کن و باسه‌کانی په‌یوه‌ست به‌ سیاسه‌ت و به‌رنامه‌کان. هه‌روه‌ها که‌ناڵگه‌لێکی په‌یوه‌ندیکردن هه‌ن که‌ به‌گشی یان به‌تایه‌تی سیاسی، وه‌ک گفتوگۆکانی ئه‌نجومه‌نه‌کانی یاسادانان، کۆڕه‌کنی باس و گفتوگۆ یان کۆبوونه‌وه‌ حزبییه‌کان، کۆبوونه‌وه‌کانی سیاسه‌تگوزاری و به‌رنامه‌کانی باس و گفتوگۆ سه‌باره‌ت به‌ پرسه‌کانی رۆژ له‌ رادیۆ و ته‌له‌فزیۆندا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌رووی ستراکتۆره‌وه‌ په‌یوه‌ندیی سیاسی به‌شێک نییه‌ له‌ سیسته‌می سیاسی، به‌ڵکوو باژی ئاوه‌ڵدوانه‌یسیسته‌می په‌یوه‌ندییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌. مۆدێله‌ دیاریکراوه‌کانی په‌یوه‌ندی پێده‌چێ له‌و رووه‌وه‌ که‌ سیاسه‌ت پرسی سه‌ره‌کیی به‌رسه‌رنجی ئه‌وانه‌ به‌ڕاده‌یه‌ک که‌متر یان زیاتر به‌ سیاسی دابنرێن. به‌واتایه‌ک کۆبوونه‌وه‌کانی کابینه‌ له‌ بریتانیا یان کۆبوونه‌وه‌کانی باس و گفتوگۆی نێوان سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا و راوێژکاره‌کانی نموونه‌گه‌لی ئاشکرای په‌یوه‌ندیی سیاسین، به‌ڵام پڕۆسه‌گه‌لی سیاسی که‌ ئه‌وان سوودیان لێوه‌رده‌گرن به‌تایبه‌ت سیاسی نین. دابه‌شکردنی به‌ڵگه‌کان به‌ر له‌ ده‌سپیکردنی کۆبوونه‌وه‌ و گفتوگۆی نێوان که‌سه‌کان له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا، دیارده‌گه‌لی ئاسایی به‌ده‌ر له‌ به‌ستێی سیاسین. راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان پێده‌چێ له‌ هه‌ندێ کۆمه‌ڵگه‌دا به‌توندی له‌ژێر کۆنترۆڵی سیاسیدا بن، به‌ڵام به‌تایبه‌تی سیاسی نین.

‌ به‌ستێنی به‌رفراوانی ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌، جێگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کانی رێبه‌رانی کۆمه‌ڵگه‌ و خه‌ڵک، په‌یوه‌ندیی نێوان گرووپه‌ سیاسییه‌کان، په‌یوه‌ندیی نێوان خواسته‌کانی خه‌ڵک و ئامانجه‌کانی سیاسه‌توانان و پیوه‌ندیی نێوان حزبه‌کان و خه‌ڵکه‌. 

تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی په‌یوه‌ندیی سیاسی:

هه‌روه‌ک باسکرا، په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌کان له‌ڕێگه‌ی میدیاکانه‌وه‌ به‌دواداچوونیان بۆ ده‌کرێت. ئه‌گه‌رچی په‌یامه‌ به‌تایبه‌ت سیاسییه‌کان و که‌ناڵه‌ به‌تایبه‌ت سیاسییه‌کانی په‌یوه‌ندی، ئاشکراتر له‌ هه‌موان له‌ ده‌روونی خودی سیسته‌می سیاسیدا بوونیان هه‌یه‌.

زۆربه‌ی په‌یوه‌یندییه‌ سیاسیه‌کان له‌ڕێگه‌ی که‌ناڵه‌کانی په‌یوه‌ندیی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چن و په‌یامه‌ سیاسییه‌کان، به‌تایبه‌ت په‌یامه‌کانی ناو زه‌ینی وه‌رگره‌کانی، هه‌میشه‌ له‌ په‌یامه‌کانی تر جیا ناکرێنه‌وه‌. بۆوێنه‌ ته‌نیا راده‌یه‌کی که‌م له‌ ده‌ره‌نجامی راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان به‌تایبه‌ت له‌ رادیۆ و تلڤیزیۆندا سیاسیه‌، ئه‌گه‌رچی ئاشکرایه‌ که‌ تیۆریسازانی "سه‌رکرده‌یی" وه‌ک کراشی و بنه‌ماخوازانی وه‌ک ئاڵتوسێر، پێناسه‌یه‌کی زۆر به‌رفراوانتر سه‌باره‌ت به‌وه‌ی چشتێک سیاسییه‌، به‌کارده‌هێنن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مه‌رج نییه‌ به‌شێکی زۆر له‌وه‌ی سیاسییه‌ یان بایه‌خی سیاسیی هه‌یه‌، له‌لایه‌ن زۆریه‌ک له‌ ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگه‌وه به‌م شێوه‌یه‌ بناسرێت؛ بۆ وێنه‌‌ بایه‌خی زۆری پرسه‌ ژینگه‌ییه‌کان، بایه‌خی سیاسیی هه‌ندێک له‌وانی زیاتر کردووه‌ و بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی هه‌ندێکی تر که‌ له‌وه‌پێش وێنای ئه‌وه‌ نه‌ده‌کرا بایه‌خی سیسییان هه‌بێت به‌ سیاسی له‌به‌رچاو بگیرێن؛ بۆ وێنه‌ تاوان و کوشتن هه‌میشه‌ به‌ سیاسی له‌قه‌ڵه‌م نادرێت ،ه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی کاتێک بیچمێک به‌خۆیه‌وه‌ بگرێت یان به‌ وای لیبێتببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگه‌ هه‌ست بکه‌ن پێویسته‌ ده‌وڵه‌ت بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هه‌نگاوێک هه‌ڵبهێنێته‌وه‌.

په‌یوه‌ندیی سیاسی وه‌کوو په‌یوه‌ندی له‌ بواره‌کانی تردا هه‌م به‌شێوه‌ی ئه‌ستوونی و هه‌م به‌شێوه‌ی ئاسۆیی کار ده‌کات. به‌واتایه‌ک به‌پیی زاراوه‌ی نوخبه‌کان به‌شێوه‌ی زنجیره‌ پله‌یی له‌نێوان فه‌رمانڕه‌وا و فه‌رمانبه‌راندا هه‌میشه‌ وه‌ک ته‌زوویه‌کی دوولایه‌نه‌ و به‌شێوه‌ی لاوه‌کی له‌نێوان تاکه‌کان و گرووپه‌کاندا به‌ڕیوه‌ ده‌چێت. به‌م چه‌شنه‌ تاکه‌کان و گرووپه‌ جیاوازه‌کان تۆڕگه‌لی په‌یوه‌ندی و مۆدێلگه‌لی دیاریکراو و جیاوازیان ده‌بێت. بۆوێنه‌ به‌رپرسه‌ سیاسییه‌کان هاوتاکانی خۆیان، ئه‌ندامانی برۆکراسی لایه‌نگران و نه‌یاره‌ سیاسییه‌کانی خۆیان، رێبه‌رانی گرووپه‌ سیاسییه‌کان راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان و جه‌ماوه‌ریش به‌ به‌شێک له‌ ژێده‌ره‌کان و هه‌م له‌ڕێزه‌ی به‌رده‌نگه‌کانی خۆیان ده‌زانن، ئه‌و که‌ناڵانه‌ی ئه‌وان سوودیان لیوه‌رده‌گرن پێده‌چێ په‌یوه‌ندیگه‌لی راسته‌وخۆی ره‌سمی و ناڕه‌سمی له‌ ئاستی نێوان تاکیدا و په‌یوه‌ندی راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان وهه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیی گرووپه‌کانی فشار و کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک بن. به‌ کورتی به‌رپرسانی سیاسی پێده‌چێ که‌ناڵگه‌لێکی به‌رفراوانی په‌یوه‌ندییان هه‌بێت که‌ له‌به‌رانبه‌ر دیارده‌ سیاسیه‌کاندا زۆر هه‌ستیارن.. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک تا ئه‌و جێیه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌کانه‌وه‌ هه‌بێت، زۆربه‌ی ژار که‌ناڵگه‌لێکی زۆر که‌متریان ده‌بێت که‌ زۆر زیاتر وابه‌سته‌ی راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کانن و کارکردی ناوه‌ناوه‌ و چه‌ندین جارهیان ده‌بێت.

په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌کان سوود له‌ سێ که‌ناڵ وه‌رده‌گرن: راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان، گرووپه‌کانی فشار و حزبه‌ سیاسیه‌کان و په‌یوه‌ندییه‌کانی نێوان تاکه‌کان و گرووپه‌کان.

راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان به‌تایبه‌ت گرینگن بۆ وه‌شاندنی به‌ربڵاوی زانیارییه‌ سیاسییه‌کان و له ‌زۆربه‌ی کۆمه‌ڵگه‌کاندا گرینگترین ژێده‌ری ئه‌م چه‌شنه‌ زانیارییانه‌ پێکده‌هێنن و له‌م ناوه‌دا تلڤیزیۆن گرینگترینیانه‌. میدیاکان هه‌روه‌ها به‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی بیر و باوه‌ڕی تاک و گرووپه‌کان له‌ بیچمگرتنی رای گشتیدا ده‌ور ده‌گێڕن، ئه‌وه‌ش ده‌توانێ میدیاکان به‌ره‌و گێڕانی رۆڵێکی گرینگ له‌ پرۆسه‌ی دیاریکردنی به‌رنامه‌ی بڕیارداندا ئاراسته‌ بکات، واته‌ یارمه‌تیی دیاریکردنی پرسه‌ گرینگه‌کان و هه‌وه‌ها ئه‌وه‌ی کام پرس له‌وانی تر گرینگتره‌ بدات. گرووپه‌کانی فشار و حزبه‌ سیاسییه‌کان به‌تایبه‌تی له‌ په‌یوه‌ندییه‌ دوولایه‌نه‌کانی نێوان سیاسه‌توانان و برۆکراته‌کاندا، جۆره‌ جیاوازه‌کانی چالاکانی سیاسی و له‌نێو ئه‌مانه‌ و به‌شه‌ تایبه‌تی یان دیاریکراوه‌کانی رای گشتی له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا گرینگن.

په‌یوه‌ندیگه‌لی ناڕه‌سمیی نێوان تاکه‌کان و گرووپه‌کانیش گرینگن، به‌تایبه‌ت له‌ رێگه‌ی تیۆریی " ره‌وتی دوو قۆناغه‌"وه‌ که‌ له‌وێدا رێبه‌رانی بیروباوه‌ڕ وه‌ک که‌ناڵه‌کانی زانیاری ده‌وری ژێده‌ری فشاره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان بۆ په‌یڕه‌وی له‌ نۆرمه‌ جۆراوجۆره‌کان و سه‌رچاوه‌گه‌لی پشتگیری له‌ یه‌کانگیریی گرووپی له‌ ره‌فتاری کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیدا بگێڕێت. به‌ڵام به‌هه‌مان شێوه‌ی به‌شداریی سیاسی نابێ ش په‌یوه‌ندیگه‌لی سیاسی به‌ جیا له‌به‌رچاو بگیرێن ته‌نه‌نه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و کاره‌ له‌رووی شیکارییه‌وه‌ بگونجێت، به‌ڵکوو ده‌بێ وه‌ک پاژێک له‌ مۆدێله‌کانی په‌یوه‌ندیی به‌رفراوانتر له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا به‌شێوه‌ی گشتی له‌به‌ر چاو بگیرێت.

 

په‌یوه‌ندیی سیاس و رای گشتی:  

 

راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان بێگومان ده‌ورێکی زۆر گرینگ له‌ بیچمدانی رای گشتیدا ده‌گێڕن، هه‌رچه‌نده‌ رێککه‌وتنێک سه‌باره‌ت به‌ چییه‌تیی ئه‌و رۆڵه‌ له‌ئارادا نییه‌. یه‌ک له‌و که‌سانه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ی زۆری له‌و بواره‌دا هه‌بووه‌ "دنیس مه‌ک کڤیل"ه‌ که‌ جۆرناسییه‌کی گشتگیری له‌ گاریگه‌رییه‌کانی میدیاکان ئاماده‌ کردووه‌. له‌م جۆرناسییه‌دا ئه‌و جیاوازیی بنه‌ڕه‌تی نێوان کاریگه‌رییه‌ کورتخایه‌ن و درێژخایه‌نه‌کان و کاریگه‌رییه‌ به‌ئانقه‌ست و نابه‌ئانقه‌ست دێنێته‌ ئاراوه‌. ئه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی ورد و دروستی ئه‌و کاریگه‌رییانه‌ به‌ دژوار ده‌زانێت. پێده‌چی له‌ درێژه‌ی کاتدا و له‌ به‌شێکی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ بۆ به‌شێکی تر جیاواز بێت.

راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان گرینگترین سه‌رچاوه‌ی زانیارین سه‌باره‌ت به‌ پرسه‌ سیاسییه‌کانن له‌ وڵاتانی وه‌ک ئینگلیسدا. توێژینه‌وه‌گه‌لی به‌رفراوانی ئه‌م بواره‌ هه‌موو ئه‌م وتانه‌ی سه‌لماندووه‌.

له‌بابه‌ت رۆڵی مییاکانیشدا له‌ دیاریکردنی به‌رنامه‌ی ده‌رکردنی بڕیاری سیاسی ناشێ گومان بکرێت. ده‌وانرێ نموونه‌ی دیاری ئه‌م کاریگه‌رییه‌ له‌سه‌ر رای گشتی له‌ به‌سه‌رهاتی "واترگیت"دا که‌ رسوایی و شکستی نیکسۆنی لێکه‌وته‌وه‌ بدیترێت.

به‌م حاڵه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی کاریگه‌رییه‌کانی میدیاکان له‌ کۆنتڕۆڵی کۆمه‌ڵایه‌تی و به‌کۆمه‌ڵایه‌تیبوون یان گۆڕانه‌ بنچینه‌یی یان کلتووریه‌کاندا کارێکی دژواره‌. رێژیمه‌ تۆتالیتێره‌کان به‌ ئاشکرا له‌ میدیاکان بۆ مه‌به‌ستی سه‌پاندنی کۆنتڕۆڵی کۆمه‌ڵایه‌تی و نفووزکردن له‌ پرۆسه‌ی به‌کۆمه‌ڵایه‌تیبوون سوود وه‌رده‌گرن، به‌ڵام په‌یوه‌ندیی نێوان میدیاکان و حکوومه‌ت له‌ هه‌ندێ وڵاتی وه‌ک بریتانیا، ئه‌مریکا له‌ڕاده‌به‌ده‌ر ئاڵۆزتره‌. کۆمۆنیسته‌کان له‌و باوه‌ره‌دان میدیاکان به‌دوای ده‌سته‌به‌رکرنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی سه‌رمایه‌دارانه‌وه‌ن و به‌ڵگه‌گه‌لێکیش بۆ سه‌لماندنی قسه‌کانی خۆیان ده‌خه‌نه‌ به‌رده‌ست.

 

کاریگه‌ریی بکه‌ره‌ سیاسیه‌کان له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌کان:

 

په‌یوه‌ندییه‌ سیاسییه‌کان وه‌ک په‌یوه‌ندییه‌کان به‌گشتی، به‌شێوه‌یه‌کی ترێزهه‌ڵنه‌گر کاریگه‌ری له‌ هۆکارگه‌لێکی جۆراوجۆری وه‌ک هۆۆکارگلی سروستی، تێکنۆلۆژیک، ئابووری، کۆمه‌ڵایه‌تی، کلتووری و سیاسی وه‌رده‌گرن. له‌ نێو ئه‌م هۆکارانه‌دا سه‌ره‌ڕای بایه‌خی تاک به‌ تاکیان ئێمه‌ لێره‌دا ته‌نیا له‌ هۆکاره‌‌ سیاسییه‌کان ده‌کۆڵینه‌وه‌ :

هۆکاره‌ سیاسییه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو و به‌و ئاسته‌ی‌ تۆڕی په‌یوه‌ندییه‌کان پاشکۆئ کۆنترۆڵی سیاسیی حکوومه‌تن، کار ده‌که‌نه‌ ‌سه‌ر تۆڕی په‌یوه‌ندییه‌کان. راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان له‌ زۆربه‌ی کۆمه‌ڵگه‌کاندا و و ئاشکراتر له‌ هه‌موان له‌ سیسته‌مه‌ تۆتالیتێر یان ده‌سه‌ڵاتگه‌راکاندا هه‌ڵگری ئاستی جیاوازی سانسۆڕن. بۆوێنه‌ له‌ ئاڵمانیای نازی و سیاسته‌مه‌ کۆمۆنیستییه‌کان سۆڤیه‌ت و ئورووپای رۆژهه‌ڵاتیدا کۆنترۆڵێکی ورد له‌سه‌ر راگه‌یه‌نه‌ره‌ گشتییه‌کان و که‌ره‌سته‌کانی له‌به‌رگرتنه‌وه‌ی زانیارییه‌کان و پاشێنی چاپ و ده‌زگای فۆتۆکۆپی ئاسای "رۆمانی" و ته‌نانه‌ت ماشێنی تایپدا به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا کۆنترۆڵی زانیارییه‌کان له‌ هه‌موو کۆمه‌ڵگه‌کاندا هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌رته‌نیا  له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ بێت که‌ به‌ ناشیرین و پێچه‌وانه‌ئ ئه‌خلاق داده‌نرێت، که‌م حکوومه‌ت هه‌یه‌ هه‌وڵ نه‌دات به‌جۆرێک کۆنترۆڵی زانیارییه‌کان بپارێزێت و به‌شێوه‌ی لاوه‌کی دان به‌و باوه‌ڕه‌دا نه‌نێت که‌ زانیاری ده‌سه‌ڵاته‌.

 

په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و میدیا:

له‌ باسی سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندیی نێوان ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و مییاکاندا ده‌توانرێ سێ مۆدێلی گرینگ لێک جیا بکرێنه‌وه‌:

 

ا.مۆدێلی ده‌ستکاری کردن.

 

به‌پێی ئه‌م مۆدێله‌، خاوه‌نانی که‌ره‌سته‌کانی به‌رهه‌مهێنان له‌ ئاراسته‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیاندا، که‌ره‌سته‌کانی به‌رهه‌مهێنانی کلتوور و ئه‌ندێشه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا کۆنترۆڵ ده‌که‌ن. ئه‌م مۆدێله‌ له‌سه‌ر بناغه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی مارکسیزم دامه‌زراوه‌.

ده‌وڵه‌ته‌کان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کاندا به‌ نوێنه‌رانی خاوه‌نانی سه‌رمایه‌ دێنه‌ هه‌ژمار و به‌ سوودوه‌رگرتن له‌ که‌ره‌سته‌کانی په‌یوه‌ندیی گشتی هه‌وڵی پاراستنی دۆخی باو ده‌ده‌ن. که‌واته‌ ده‌وڵه‌ت یان ئه‌و که‌سانه‌ی خاوه‌ندارێتی یان به‌رپرسایه‌تیی به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌م راگه‌یه‌نه‌رانه‌یان له‌ ئه‌ستۆیه‌، به‌ وشیارییه‌وه‌ ناوه‌رۆکه‌که‌یان ده‌ستکاری ده‌که‌ن. به‌م چه‌شنه‌ راگه‌یه‌نه‌ره‌کان ده‌بنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی خاوه‌نانی سه‌رمایه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بن و دارایی زیاتر ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی زیاتر ۆ ئه‌وان به‌ دیاری دێنێت. که‌سانی وه‌ک "هێرمان" و "چۆمسکی" به‌رگرییان له‌م روانگه‌یه‌ کردووه‌.

 

ب. مۆدێلی هێژمۆنی (سه‌رکردایه‌تی)

 

ئه‌م مۆدێله‌ش له‌سه‌ر بناغه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی مارکسیزم وه‌ستاوه‌ که‌ یه‌که‌مجار له‌لایه‌ن "ئانتۆنیۆ گرامشی"یه‌وه‌ باسکرا و ره‌گی له‌ ئه‌ندێشه‌ی بیرمه‌ندانی وه‌ک "لویی ئاڵتووسێر" و "نیکۆڵاس پۆڵانزاس"دایه‌. هیژمۆنی وه‌ک وشه‌ به‌مانای حاکمییه‌تی جۆرێک له‌ ئه‌ندێشه‌یه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌کاندا له‌ماوه‌ی سه‌رده‌مێکی تایبه‌تیدا. ئه‌م مۆدێله‌ ئایدیۆلۆژیا له‌ ستراکتۆر و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌کان به‌ باشتر ده‌زانێت. به‌پێی ئه‌م روانگه‌یه‌ رۆژنامه‌نووسان و رووناکبیران له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا به‌پیی ئایدیۆلۆژیای خۆیان کار ده‌که‌ن تا به‌رژه‌وه‌ندییه‌ چینایه‌تی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و به‌ بڕوای گرامشی ئه‌ندیشه‌ی سه‌رتر یان ئه‌ندێشه‌ی حاکم له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا به‌شێوه‌ی ناوشیارانه‌ جێگه‌ی له‌ ده‌روونی رۆژنامه‌نووسدا هه‌یه‌ و له‌م رووه‌وه‌ میدیا به‌ به‌شێک له‌ ئایدیۆلۆژیای حاکم هه‌ژمار ده‌کرێت.

 

ج. مۆدێلی فره‌ییگه‌را:

 

له‌ مۆدێلی فره‌ییگه‌رادا که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای روانگه‌ی "ماکس ڤیبێر"ه‌، ته‌نیا بایه‌خ به‌ پۆلێنکردنی کۆمه‌ڵگه‌کان له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ نادرێت، به‌ڵکوو شان وپێگه‌ی‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیش ده‌وریان تیایدا هه‌یه‌. له‌م رووه‌وه‌ "ئاراسته‌گرتن" له‌ میدیاکاندا به‌ سه‌رنجدان به‌ نیازی به‌رده‌نگه‌کان و له‌لایه‌ن بازاڕه‌وه‌ دیاری ده‌کرێت. ناوه‌رۆکی راگه‌یه‌نه‌ره‌کان هه‌مه‌ڕه‌مگ ده‌بێت و سانسۆرێک له‌ ئارادا نابێت. له‌م مۆدێله‌دا، ئازادیی ده‌ربڕین مبه‌ افی هه‌موان دێته‌ هه‌ژمار.

 

جۆره‌کانی سیسته‌می حاکم به‌سه‌ر میدیاکاندا:

 

هه‌روه‌ک گوترا، میدیاکان به‌ هۆکاری سه‌ره‌کیی دابه‌شکردنی زانیارییه‌کان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ هاوچه‌رخه‌کاندا دێنه‌ هه‌ژمار و هه‌ندێ رۆڵی وه‌ک چاودێرانی کۆمه‌ڵگه‌ و دروستکه‌رانی رای گشتی و هانده‌رانی خه‌ڵک بۆ به‌شداریی سیاسی، بۆ ئه‌وان له‌به‌رچاو گیراوه‌، به‌ڵام میدیاکان له‌ کرده‌وه‌دا به‌ سه‌رنجدان به‌ رژێمه‌ سیاسییه‌ جیاوازه‌کان رووبه‌ڕووی هه‌ندێ سنوور ده‌بنه‌وه‌ که‌ به‌شێوه‌ی سانسۆڕ و هه‌ندێ جاریس به‌ شێوه‌ی گوشاری ماڵی و هه‌ندێ جارله‌ژێر کاریگه‌ریی خواستی به‌رده‌نگه‌کانیاندا ده‌رده‌که‌ون.

به‌بۆچوونی 'دۆفلۆر" ده‌توانرێ کارکردی میدیاکان وه‌ک "دامه‌زراوه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان"ی تر له‌ چوارچێوه‌ی رژێمه‌ سیاسییه‌کاندا بخرێنه‌ به‌ر سه‌رنج. "سپێرت" و هاوکاره‌کانی له‌ ساڵی 1956 بۆ یه‌که‌م جار له‌ پۆلێنبه‌ندییه‌کدا ئاماژه‌یان به‌ چوار جۆر رژێمی سیاسی به‌ سیسته‌می میدیایی جیاوازه‌وه‌ کرد . دواتر "دنیس مه‌ک کڤیل" ئه‌وانی له‌ژێر ناوی تیۆرییه‌ نۆرماتیڤه‌کان له‌ شه‌ش گروودا دابه‌ش ده‌کات:

 

1.سیسته‌می فه‌رمانده‌رانه‌ یان ئیستبدادی:

 

ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ڕووی مێژووییه‌وه‌، به‌ کۆنترین جۆر داده‌نرێت و له‌سه‌ر بنه‌مای مافی فه‌رمانده‌رانه‌ و ره‌های حکوومه‌ته‌ له‌به‌رانبه‌ر میدیاکاندا به‌جۆرێک که‌ به‌ڕێوه‌بردن و کۆنترۆڵی ئه‌م که‌ره‌ستانه‌ له‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌تدایه‌ و په‌یامه‌کانی ئه‌وان وه‌ک چوارچێوه‌یه‌ک ئاماده‌ و بڵاو ده‌کرێته‌وه‌. ئاڵمانیای نازی و ئیسپانیای فرانکۆ له‌م نموونه‌یه‌ن.

 

2- سیسته‌می ئازادیگه‌را:

 

ره‌گی ئه‌م روانگه‌یه له‌ بزووتنه‌وه‌ رووناکبیرییه‌کانی سه‌ده‌کانی 17 و 18ی زایینیدایه‌ و له‌ ژێر کاریگه‌ری بۆچوونه‌کانی "جۆن لۆک" و به‌تایبه‌ت "جۆن میڵتۆن"دایه‌ که‌ بۆ یه‌که‌م جار روانگه‌ی "ئازادیی چاپه‌مه‌نی:یان گه‌ڵاڵه‌ کرد. خه‌سڵه‌تی به‌رجه‌سته‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ میدیاییه‌، ئاوه‌زگه‌رایی، پێویستیی هه‌بوونی بازاڕی ئازاد و ئاڵوگۆڕی ئه‌ندێشه‌ و له ‌ئه‌ستۆ گرتنی ئه‌رکی چاودێرانه‌ی راگه‌یه‌نه‌ره‌کان به‌سه‌ر کاره‌کانی ده‌وڵه‌تدایه‌.

 

3. تیۆریی کمۆنیستی:

 

ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌ندێشه‌کانی کارل مارکس. ئه‌م ئاراسته‌یه‌ له‌پاش شۆڕشی ئۆکتۆبر له‌ ساڵی 1917 له‌لایه‌ن لینینه‌وه‌ گیرایه‌ به‌ر. به‌پیی ئه‌م بۆچوونه‌ ئازادیی چاپه‌مه‌نی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ رۆژاواییه‌کان جگه‌ له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ چشتێک نه‌بووه‌. که‌واته‌ ده‌وڵه‌ت ئازاده‌ له‌وه‌ی وه‌ک ئامرازی گه‌شه‌ و پێشکه‌وتن  سوودی لێوه‌ربگرێت.

 

4 .تیۆریی به‌رپرسایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی:

 

ئه‌م تیۆرییه‌ له‌ ده‌سپێکی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا له‌ ئه‌مریکا سه‌ری هه‌ڵدا. روانگه‌یه‌ک که‌ له‌لایه‌ن مافناسان و سه‌ندیکاکانی چاپه‌مه‌نییه‌وه‌ خرایه‌ڕوو. له‌م سیسته‌مه‌دا مافی گرووپه‌کان به‌ ته‌وه‌ره‌ کردنی کۆمه‌ڵگه‌  ودروستکردنی پاڵنه‌ر بۆ گفتوگۆی زیاتری نێوان تاکه‌کان بوو، به‌م مانایه‌ که‌ پێویسته‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا رێز له‌ تاکه‌کان و ئه‌ندێشه‌کانیان بگیرێت. ئه‌م روانگه‌یه‌ باشترین جۆری کۆنترۆڵ و چاودێرییه‌ به‌سه‌ر کاری میدیاکاندایه‌ له‌ێگه‌ی سه‌ندیکا میدیاییه‌کانه‌وه‌.

 

5. تیۆریی شۆڕشگێڕیی گه‌شه‌خوازانه‌:

 

به‌ روانگه‌یه‌کی جیهانی سێهه‌می داده‌نرێت که‌ زۆر به‌ دوو جۆری سیسته‌می فه‌رمانده‌رانه‌ و کۆمۆنستی ده‌چێت. له‌م سیسته‌مه‌دا میدیاکان له‌ ژێر کۆنترۆڵی راسته‌وخۆی ده‌وڵه‌تدا ده‌بن به‌ڵام ئه‌رکی به‌ره‌وپێشبردنی ئامانجه‌ گه‌شه‌خوازانه‌کان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

 

6. تیۆریی به‌شداریی دیموکراتیک:

ئه‌م روانگه‌یه‌ ره‌خنه‌ له‌ کۆنترۆڵی توندڕه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندییه‌کان له‌لایه‌ن میدیاکانه‌وه‌ ده‌گرێت و خوازیاری به‌شداریکردنی دامه‌زراوه‌کانی تر و گرووپه‌ بچووکه‌‌کانه‌ له‌ کاروباری به‌رهه‌مهێنان و خاوه‌ندارێتیی که‌ره‌سته‌کانی په‌یوه‌ندیی گشتیدا.

 

 

ژێده‌ره‌کان:

 

1- کتاب جامعه وسیاست(1377)- مایک راش - ترجمه منوچهرجوری - انتشارات سمت (تهران).

2- کتاب ارتباطات سیاسی، توسعه ومشارکت سیاسی(1375) - پرویزعلوی - تهران - نشرعلوم نوین.

3- کتاب قدرت تلویزیون - ژان کازینو - ترجمه علی اسدی - تهران - انتشارات سپهر.

 

http://www.verdinejad.com/ghodrat.htm

 

وه‌رگێڕ: عه‌تا جه‌ماڵی

 
رۆشنگەری
سه‌رجه‌م بۆچوونه‌كان

-

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت...سەعید کاکەیی

-

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین...مەریوان عەلی

-

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون...هەردی عەلی

-

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا......ئاسۆ ئه‌مین

-

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە...سەعید کاکەیی

-

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌...سه‌لام مارف

-

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت...سه‌لام مارف

-

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری...بێستون محمو‌د

-

حه‌ڤده‌ی شوبات وه‌ك چه‌ركه‌ساتێكی به‌رده‌وام...بێستون محمود

-

ئایا (داوود پێغه‌مبه‌ر) مرۆڤێكی دادپه‌روه‌ر بووه‌؟...شازین هێرش

-

ئیسرائیلیات له‌ سیره‌ی موحه‌مه‌ددا...شازین هێرش

-

هه‌ڕه‌شه‌كانی به‌غدا جدین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیخوان وەك بەڵتەجە...سەلام مارف

-

مرۆڤ, كائینه‌ به‌نرخه‌كه‌ی سه‌رزه‌مین...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

كاتژمێر: چاره‌ك بۆ سفر...یاسین ره‌فیق

-

ئێمه‌ چ جۆره‌ مرۆڤێكین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

كام ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێم؟...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

دژه‌ دیموكراسی، شه‌رێكی به‌رپاكراو، له‌گه‌ڵ هه‌مووان...هه‌ردی عه‌لی

-

ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وانه‌ی بێ ده‌سه‌ڵاتن...مه‌ریوان عه‌لی

-

داگیركردنی كۆمه‌ڵگا، له‌شه‌ری ناوخۆوه‌ بۆ ستراتیژی سیاسی...راسان

-

یەك رۆژی ماوە بۆ 31 ئاب...سەردەشت زانكۆ

-

فه‌رشه‌كه‌ی دیرك و نه‌وته‌كه‌ی هه‌رێم...هه‌ردی عه‌لی

-

پێگەی كارو پێوانە جێندەرییەكان...سەلام مارف

-

مام جه‌لال، ئه‌و مه‌رگه‌ی زۆرترین لێكدانه‌وه‌ و گۆڕان به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت...ساسان كریم

-

ته‌مه‌نی دیكتاتۆرێك...مه‌ریوان عه‌لی

-

حزب و ئینتمای نیشتمانی...روشیدی سه‌یدا

-

سەرنجێك دەربارەی ئازادی مرۆڤ...بەیان حامید

-

یەكەمین خۆپیشاندان لەسەر بودجە...هەردی عەلی

-

دادوەری كۆمەڵایەتی و بودجە...راسان

-

خۆپیشاندان و مەلاكان.. رایەكی جیاواز...مەریوان عەلی

-

جەهەنەم دەرگاكانی كراوەتەوە.. هاوارێكی نەبیستراو..!...هەردی عەلی

-

ئەنفال لە بیرەوەری ئێمەدا...بەیان حامید

-

راپەرین و فاشیزم... دەرفەتێکی زێرین بەڵام...مەریوان عەلی

-

دەسەڵات و سیاسەت...محەمەد حەکیمی

-

تفەنگەكان لابەرن نۆبەی قەڵەمەكانە...بەیان حامید

-

جیهانی گۆڕاو و دنیای نەگۆڕی ئێمە...هەردی عەلی

-

ھەرگیز ناژین !؟... ئومێد حمە عەلی

-

سەرەتایەک دەربارەی ناتوندوتیژی...مەریوان عەلی

-

به‌یادی حه‌ڤده‌ی شوباته‌وه‌: دێویش بن ده‌كه‌ون...راسان

-

فەلسەفە و ئومێد...ریبوار سیوەلی

-

ڕوداوەکانی بادینان، گۆشەیەک لە ململانێیەکی کۆنەپەرستانە...عەبدوڵا مەحمود

-

له‌په‌راوێزی ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆمبیكی كیمیاویی دا چیم دی...سه‌ڵاح جه‌میل

-

بێدەنگی و سزا...مەریوان عەلی

-

هێڵە سورەكان چۆن كۆتایی پێدەهێندرێت؟...مەریوان عەلی

-

پڕۆژەو پاکیجەکانی چاکسازی، ... عەبدوڵا مەحمود

-

لە كوردستان چی روویدا؟...مەریوان عەلی

-

داهات و بودجە بەدەست میلیشیاوە... عەبدوڵا مەحمود

-

قوتابخانەی فرانكفۆرت، لە رەخنەی فكرەوە بۆ رەخنەی كۆمەڵگا...ئیبراهیم ئەلحەیدەری

-

میدیاکان و ده‌سه‌ڵات...د.فه‌ره‌یدوون وه‌ردی نژاد

-

ڕاگه‌یاندن، سیاسه‌ت و ده‌سه‌ڵات له‌جیهاندا... ئا: محه‌مه‌د حه‌کیمی

-

دیموكراسیەت، ناتوندوتیژی و بەربەرەكانی...مەریوان عەلی

-

یورگن هابرماس و پرسی دموکراسی...ئا: محه‌ممه‌د حه‌کیمی

-

شۆڕشه‌کان...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئەخلاقی بەپرسیارێتی...مەریوان عەلی

-

نەوەیەكی تورە، لە شەرعیەتی شۆرشگێری...مەریوان عەلی

-

بۆچی حكومەت هەڵوەشێتەوە؟...هەردی عەلی

-

با بەس بێ کورد کوژی‌...دەستەیەك لە نووسەرو ڕۆشنبیرو هونەرمەندانی کورد لە کەنەدا

-

سیاسەتی واقعی و هەڵوێستی سیاسی...هەردی عەلی

-

گۆران لە نەگۆردا، هەنگاوێك بۆ ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات...راسان عەلی

-

لە یاداشتەوە بۆ گۆران...مەریوان عەلی

-

دیموكراسی لە ڕەهەندێكی ترەوە ????????...مەریوان عەلی

-

سەرنجێك لەسەر شكاندنی بێدەنگی...راسان

-

سیاسەتی دیموكراسیانە لە هەرێمەكەی ئێمەدا...مەریوان عەلی

-

سەردەمی هەڕەشەی مەستەشارەكان...سەلام مارف

-

شانازی ئازادی رادەربرین لەبەردەم پرسیاردا...هەردی عەلی

-

پرسیار لە ئازادی...مەریوان عەلی

-

بڵانسی هێزەكان و ناكۆكیە سیاسیەكان...راسان عەلی

-

تابلۆ شێواوەكەی هەولێر...سەلام مارف

-

پشتگیری بۆ كەمپەینی كۆمپانیای ووشە...گۆڤاری رۆشنگەری

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌کته‌ر کێیه‌و کێ ئه‌کته‌ره‌؟...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌فسون و ئاماده‌بونی ئه‌کته‌ر...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ڕۆشنبیر و خه‌ڵک و ده‌سه‌ڵات ...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ٢٠١١ دا و داهاتوویەکی نەدیار...سەعید کاکەیی

-

ئەی دز لەكوێـی، خاوەنماڵ هەموو شتەكانی برد...سەلام مارف

-

لـیبرالیزم و پێداویسته‌كانی ده‌سه‌ڵاتی كوردستانی ...سه‌عید كاكه‌یی

-

ئۆتۆمبیـــل و تۆپبــاران ...هەردی عەلی

-

رۆژێك بەرلە پشووی پەرلەمان...راسان عەلی

-

بەرگرتن لە هێرشەكان.. لە پەراوێزی مافەكانی مرۆڤدا... ئومێد ئەمین

-

دیموكراسی و هەڕەشە...مەریوان عەلی

-

لە نێوان ئەخلاق‌و سیاسەتدا .. هەڵوەستەیەك...زوبێر رەسوڵ

-

مقدەس چۆن بە لەناوبردن دەپارێزرێت؟...مەریوان عەلی

-

كوشتن وەك تۆڵەسەندنەوە لە قەڵەم...هەردی عەلی

-

بەیاننامەی ناڕەزایەتی...گۆڤاری رۆشنگەری

-

بۆچی نێوەندێك بۆ رۆشنگەری؟...مەریوان عەلی

 

 

رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com