head

 

 

 

 

ته‌مه‌نی دیكتاتۆرێك

 

مه‌ریوان عه‌لی

رۆژهه‌ڵات له‌ سه‌روبه‌ندی گۆڕانێكی ریشه‌یی و جه‌وهه‌ریدا ده‌گوزه‌رێت، سێ شت زۆرگرنگن له‌م گۆڕانكاریانه‌دا ببیندرێن، یه‌كه‌م گۆڕانه‌كان له‌ ناوه‌وه‌ی رۆژهه‌ڵاته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ده‌گرێت و سه‌ر به‌ هیچ پلان و ده‌ستێكی ده‌ره‌كی نییه‌، لانی كه‌م بریتی نییه‌ له‌ جێبه‌جێكردنی به‌رژه‌وه‌ندی وڵاتانی زلهێز یان خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی، دووه‌م دیكتاتۆره‌كان یه‌ك به‌دوای یه‌كدا ده‌كه‌ون، یان هه‌ڵدێن یان ده‌كوژرێن یاخود دادگایی ده‌كرێن، به‌كورتی په‌یامێك له‌پشتی ئه‌م كرده‌یه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ وڵات شوێنی ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ی تێدا نابێته‌وه‌، سێهه‌م له‌ هه‌ر وڵاتێك به‌رهاری راپه‌رینه‌كان روویدابێت، پرۆسه‌یه‌كی دیموكراسی به‌دوای خۆیدا هێناوه‌، كه‌ تێدا به‌ زنجیره‌ هه‌ڵبژاردن و گۆرینی یاسا و ده‌ستوردا تێپه‌ریوه‌، ده‌رئه‌نجام هه‌ر هێزێكی ئیسلامی یان لیبرالی هاتبێته‌ سه‌ر حوكم په‌یوه‌ست بووه‌ به‌ ده‌رئه‌نجامی راپه‌رینه‌كان، ئه‌ویش دووباره‌ نه‌كردنه‌وه‌ی سه‌ركوتكردن و سته‌مكاری و رێزگرتنه‌ له‌ ئیراده‌ی میلله‌ت و پرنسیپه‌كانی دیموكراسیه‌ت و كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی، له‌ راستیدا ئه‌مه‌ش په‌یامی ئه‌م شۆرشانه‌یه‌، كه‌ ساڵانێكی زۆره‌ رۆژهه‌ڵات بوه‌ته‌ لانكه‌ی سته‌مكاری و ده‌سه‌ڵاته‌ نادیموكراسیه‌كان.

له‌ رووی تیوری ئه‌ندازه‌وه‌ رمانی ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مكاره‌كان نالۆژیك دێته‌وه‌، یانی هه‌تا ئه‌م رژێمانه‌ رق ئه‌ستورتر بن، هه‌تا هێز و تواناكانیان زیاتربێت و درندانه‌تر هێرش بكه‌نه‌ سه‌ر هاونیشتمانیان، ئه‌وا ئه‌گه‌ری كه‌وتنیان مسۆگه‌رتر ده‌بێت، هه‌ڵبه‌ت هه‌تا مل هه‌ورتر و سه‌ركێشتربن...دووباره‌ وه‌ختی  رمان و له‌ناوچونیان نزیكتره‌، ده‌سه‌ڵاتی به‌هێز، سه‌رچاوه‌ی هێزه‌كه‌ی له‌ دادوه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و ئاشته‌وایی و یاسایی مه‌ده‌نی و حورمه‌تگرتنی هاوڵاتیانی نێو كۆمه‌ڵگاوه‌ دێت، هه‌ڵبه‌ت پێچه‌وانه‌كه‌یشی راسته‌ ده‌سه‌ڵاته‌ لاواز و له‌رزۆكه‌كان، به‌رده‌وان له‌سه‌ر توندوتیژی و بڵاوكردنه‌وه‌ی ترس و تایه‌فه‌گه‌ری ده‌ژین، له‌ ده‌سه‌ڵاتی یه‌كه‌مدا برێكی زۆر ئازادی و هاوته‌بایی و چانسی گۆڕانی ئاشتیانه‌ له‌ گۆردایه‌، به‌ڵام له‌ ده‌سه‌ڵاتی دووه‌مدا سته‌مكاری و بێده‌نگی و نادادپه‌روه‌ی باڵ به‌سه‌ركۆی كۆمه‌ڵگادا ده‌كێشێت، بۆیه‌ هه‌ر گۆڕانێك له‌م كۆمه‌ڵگایانه‌دا چه‌ند بچوك یان گه‌وره‌ بێت پێویستی به‌ قوربانیدان و رشتنی خوێن هه‌یه‌.

بۆ رمانی ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مكاره‌كان، هیچ كاتێك دیاری نه‌كراوه‌، بۆ كۆتایهاتن به‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ی ساڵانێكی دورودرێژه‌ پێگه‌ و پایه‌كانی خۆی قایمكردووه‌ هیچ كاتێك ته‌رخان نه‌كراوه‌، واته‌ كاتێك نییه‌ ناوببرێت به‌كاتی رمان، ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ساتێك دۆخی ناكۆكیه‌كان له‌ ناوه‌وه‌ ده‌گاته‌ ئاستی ته‌قینه‌وه‌، ساتێك بوارێك نامێنته‌وه‌ له‌ نێوان ژیان و مردندا، ئیدی ساده‌ترین هۆكار، بێماناترین پاڵنه‌ر ده‌بێته‌ فتیلی ته‌قینه‌وه‌ی ناكۆكیه‌كان له‌ نێوان میلله‌ت و ده‌سه‌ڵاتدا، هه‌ڵبه‌ت ئه‌م پرۆسه‌یه‌ ئه‌گه‌ر به‌شێكی خۆرسك و عه‌فه‌وی بێت، ئه‌وا بێ به‌ری نیه‌ له‌ چالاكی حزبه‌ ئۆپوزسیون و ئه‌و هاوكێشانه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی وڵاتانی له‌سه‌ر بیناكراوه‌، واته‌ فاكته‌ره‌كانی ناوخۆ و ده‌ره‌كی له‌سه‌ر یه‌ك هێڵی هاوبه‌ش ده‌گیرسێنه‌وه‌ بۆ گۆڕانكاریه‌كان.

تونس و لیبیا و یه‌مه‌ن و مسر و سوریا و به‌حره‌ین... له‌سه‌روبه‌ندی گۆڕانی رادیكالیدا ده‌ژین، ئه‌م رژێمانه‌ كه‌ ده‌كه‌ون ئیدی زوو هێجگار زوو له‌ بیرده‌چنه‌وه‌، بۆنمونه‌ حوسنی مبارك زیاتر له‌ سێ ده‌یه‌ حوكمی مسری كرد كه‌چی نه‌یتوانی به‌رگه‌ی شه‌پۆلی گۆڕانكاریه‌كه‌ بگرێت، ئه‌و كه‌ رژێمێكی پۆلیسی 30 ساڵه‌ی بیناكردببوو به‌ ماوه‌ی 18 رۆژ كه‌ دوا وته‌ی ئه‌و رژێمه‌ گوتارێكی 49 چركه‌یی بوو رما، ئه‌گه‌رچی بۆ پرۆسه‌ی رمانه‌كه‌ پێویستی به‌ قوربانیدانی 297 كه‌س بوو، به‌ڵام دواجار مسر پاككرایه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی بنه‌ماڵه‌یی مبارك.

له‌ نێوان ئه‌و ژمارانه‌دا هیچ په‌یوه‌ندیه‌كی ماتماتیكی نییه‌، به‌ڵام له‌ قوڵایدا چه‌ندین مانا و ده‌لاله‌تی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری خۆی حه‌شارداوه‌، هه‌ڵبه‌ت خۆحه‌شاردانێك كه‌ بووه‌ته‌ ترسێكی گه‌وره‌ له‌ دڵی رژێمه‌ هاوتاكانی میسر، بازنه‌ی ته‌مه‌نی ده‌سه‌ڵاتدارێتی مسر(30ساڵ، 18 رۆژ، 49 چركه‌) بوو، دواتر سه‌رانی ئه‌م رژێمه‌ راپێچی به‌رده‌م دادگا كران و ته‌مه‌ندی ماوه‌یان له‌ زیندانه‌كاندا به‌سه‌ر ده‌به‌ن.

شتێك كه‌ زۆر گرنگه‌ له‌ به‌هاری عه‌ره‌بیه‌وه‌ بیهێنینه‌ پێش چاوی خۆمان، هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵاته‌ له‌م وڵاتانه‌دا، له‌ رووی فۆرم و پێكهاته‌ی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ نزیكایه‌تی و لێكچونێكی زۆر به‌دی ده‌كرێت، له‌م وڵاتانه‌دا تاكه‌ حزبێت حاكم بووه‌، له‌ نێو ئه‌و حزبه‌دا تاكه‌ سه‌ركرده‌یه‌ك ده‌سه‌ڵاتداربووه‌، له‌ نێو پنته‌كانی ده‌سه‌ڵاتدا توندوتیژی و سه‌ركوتكردن جێبه‌جێكراوه‌، له‌دوای مردنی هه‌ر سه‌ركرده‌یه‌ك كوره‌كه‌ی شوێنی گرتۆته‌وه‌، یاخود كاربۆ ئه‌وه‌ كراوه‌ كوره‌كان شوێنی ده‌سه‌ڵاتی باوكیان بگرنه‌وه‌، سامان و داهاتی وڵات به‌ده‌ست سه‌ركرده‌ و بنه‌ماڵه‌كانیان ته‌خشانوپه‌خشانی پێوه‌كراوه‌، میلله‌ت له‌ ژێر فه‌رمانڕه‌وایه‌تی ئه‌م مۆدیله‌ له‌ ده‌سه‌ڵات برسی و ره‌زیل و په‌راوێزكراوبووه‌. نه‌بوونی دادوه‌ری و بێ كاری و ده‌سه‌ڵاتی پۆلیسی و سیماكانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاتانه‌ بووه‌، هه‌ڵبه‌ت ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ شتێكی كاتی تێپه‌ر نییه‌، هاوشێوه‌كانی ئه‌م ده‌سه‌ڵاتدارانه‌، دانه‌ به‌ دانه‌ به‌دوای یه‌كدا ده‌كه‌ون، سه‌یر له‌وه‌دایه‌ ئه‌م پرۆسه‌یه‌ هێشتا له‌ سه‌ره‌تادایه‌ و له‌وپه‌ری به‌هێز و خێراییدا رووده‌دات، كه‌چی له‌ هه‌رێمی كوردستان ئه‌وه‌ی سی ساڵه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ دیكتاتۆره‌كانی عه‌ره‌بی پیاده‌یان كردووه‌ و ئێستا باجه‌كه‌ی ده‌ده‌ن، له‌ كوردستان مه‌یلێكی به‌هێزی تاكڕه‌ویی به‌دی ده‌كرێت، مه‌یلێك هاوشێوه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ كه‌وتوه‌كانی نێو به‌هاری عه‌ره‌بی، ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێم به‌ وردی كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن له‌ زه‌رفی چه‌ند مانگێكدا بنه‌ماڵه‌یه‌ك هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانی نیچو كوردستان له‌ چنگی خۆیاندا بهێڵنه‌وه‌، واته‌ له‌ ئێستادا كاری جدی ده‌كرێت بنه‌ماڵه‌یه‌ك كۆی ده‌سه‌ڵاته‌كانی كوردستان له‌ژێر ركێفی خۆیدا بهێڵێته‌وه‌، له‌ ئێستا هه‌رچی په‌یوه‌ندی به‌ سیاسه‌تی نه‌وت و هێزی سه‌ربازی و ئاسایش و هه‌واڵگری و یاسا و ده‌سه‌ڵاتی ته‌نفیزیه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ ده‌ستی بنه‌ماڵه‌یه‌كی دیاریكراودایه‌، تۆ بڵێیت ئه‌م بنه‌ماڵه‌یه‌ كه‌وتنی بنه‌ماڵه‌ هاوشێوه‌كانی خۆیان به‌ چاوی خۆیان نه‌بینن؟

 
رۆشنگەری
سه‌رجه‌م بۆچوونه‌كان

-

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت...سەعید کاکەیی

-

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین...مەریوان عەلی

-

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون...هەردی عەلی

-

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا......ئاسۆ ئه‌مین

-

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە...سەعید کاکەیی

-

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌...سه‌لام مارف

-

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت...سه‌لام مارف

-

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری...بێستون محمو‌د

-

حه‌ڤده‌ی شوبات وه‌ك چه‌ركه‌ساتێكی به‌رده‌وام...بێستون محمود

-

ئایا (داوود پێغه‌مبه‌ر) مرۆڤێكی دادپه‌روه‌ر بووه‌؟...شازین هێرش

-

ئیسرائیلیات له‌ سیره‌ی موحه‌مه‌ددا...شازین هێرش

-

هه‌ڕه‌شه‌كانی به‌غدا جدین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

ئیخوان وەك بەڵتەجە...سەلام مارف

-

مرۆڤ, كائینه‌ به‌نرخه‌كه‌ی سه‌رزه‌مین...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

كاتژمێر: چاره‌ك بۆ سفر...یاسین ره‌فیق

-

ئێمه‌ چ جۆره‌ مرۆڤێكین؟...مه‌ریوان عه‌لی

-

كام ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێم؟...سه‌وسه‌ن هیرانی

-

دژه‌ دیموكراسی، شه‌رێكی به‌رپاكراو، له‌گه‌ڵ هه‌مووان...هه‌ردی عه‌لی

-

ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وانه‌ی بێ ده‌سه‌ڵاتن...مه‌ریوان عه‌لی

-

داگیركردنی كۆمه‌ڵگا، له‌شه‌ری ناوخۆوه‌ بۆ ستراتیژی سیاسی...راسان

-

یەك رۆژی ماوە بۆ 31 ئاب...سەردەشت زانكۆ

-

فه‌رشه‌كه‌ی دیرك و نه‌وته‌كه‌ی هه‌رێم...هه‌ردی عه‌لی

-

پێگەی كارو پێوانە جێندەرییەكان...سەلام مارف

-

مام جه‌لال، ئه‌و مه‌رگه‌ی زۆرترین لێكدانه‌وه‌ و گۆڕان به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت...ساسان كریم

-

ته‌مه‌نی دیكتاتۆرێك...مه‌ریوان عه‌لی

-

حزب و ئینتمای نیشتمانی...روشیدی سه‌یدا

-

سەرنجێك دەربارەی ئازادی مرۆڤ...بەیان حامید

-

یەكەمین خۆپیشاندان لەسەر بودجە...هەردی عەلی

-

دادوەری كۆمەڵایەتی و بودجە...راسان

-

خۆپیشاندان و مەلاكان.. رایەكی جیاواز...مەریوان عەلی

-

جەهەنەم دەرگاكانی كراوەتەوە.. هاوارێكی نەبیستراو..!...هەردی عەلی

-

ئەنفال لە بیرەوەری ئێمەدا...بەیان حامید

-

راپەرین و فاشیزم... دەرفەتێکی زێرین بەڵام...مەریوان عەلی

-

دەسەڵات و سیاسەت...محەمەد حەکیمی

-

تفەنگەكان لابەرن نۆبەی قەڵەمەكانە...بەیان حامید

-

جیهانی گۆڕاو و دنیای نەگۆڕی ئێمە...هەردی عەلی

-

ھەرگیز ناژین !؟... ئومێد حمە عەلی

-

سەرەتایەک دەربارەی ناتوندوتیژی...مەریوان عەلی

-

به‌یادی حه‌ڤده‌ی شوباته‌وه‌: دێویش بن ده‌كه‌ون...راسان

-

فەلسەفە و ئومێد...ریبوار سیوەلی

-

ڕوداوەکانی بادینان، گۆشەیەک لە ململانێیەکی کۆنەپەرستانە...عەبدوڵا مەحمود

-

له‌په‌راوێزی ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆمبیكی كیمیاویی دا چیم دی...سه‌ڵاح جه‌میل

-

بێدەنگی و سزا...مەریوان عەلی

-

هێڵە سورەكان چۆن كۆتایی پێدەهێندرێت؟...مەریوان عەلی

-

پڕۆژەو پاکیجەکانی چاکسازی، ... عەبدوڵا مەحمود

-

لە كوردستان چی روویدا؟...مەریوان عەلی

-

داهات و بودجە بەدەست میلیشیاوە... عەبدوڵا مەحمود

-

قوتابخانەی فرانكفۆرت، لە رەخنەی فكرەوە بۆ رەخنەی كۆمەڵگا...ئیبراهیم ئەلحەیدەری

-

میدیاکان و ده‌سه‌ڵات...د.فه‌ره‌یدوون وه‌ردی نژاد

-

ڕاگه‌یاندن، سیاسه‌ت و ده‌سه‌ڵات له‌جیهاندا... ئا: محه‌مه‌د حه‌کیمی

-

دیموكراسیەت، ناتوندوتیژی و بەربەرەكانی...مەریوان عەلی

-

یورگن هابرماس و پرسی دموکراسی...ئا: محه‌ممه‌د حه‌کیمی

-

شۆڕشه‌کان...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئەخلاقی بەپرسیارێتی...مەریوان عەلی

-

نەوەیەكی تورە، لە شەرعیەتی شۆرشگێری...مەریوان عەلی

-

بۆچی حكومەت هەڵوەشێتەوە؟...هەردی عەلی

-

با بەس بێ کورد کوژی‌...دەستەیەك لە نووسەرو ڕۆشنبیرو هونەرمەندانی کورد لە کەنەدا

-

سیاسەتی واقعی و هەڵوێستی سیاسی...هەردی عەلی

-

گۆران لە نەگۆردا، هەنگاوێك بۆ ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات...راسان عەلی

-

لە یاداشتەوە بۆ گۆران...مەریوان عەلی

-

دیموكراسی لە ڕەهەندێكی ترەوە ????????...مەریوان عەلی

-

سەرنجێك لەسەر شكاندنی بێدەنگی...راسان

-

سیاسەتی دیموكراسیانە لە هەرێمەكەی ئێمەدا...مەریوان عەلی

-

سەردەمی هەڕەشەی مەستەشارەكان...سەلام مارف

-

شانازی ئازادی رادەربرین لەبەردەم پرسیاردا...هەردی عەلی

-

پرسیار لە ئازادی...مەریوان عەلی

-

بڵانسی هێزەكان و ناكۆكیە سیاسیەكان...راسان عەلی

-

تابلۆ شێواوەكەی هەولێر...سەلام مارف

-

پشتگیری بۆ كەمپەینی كۆمپانیای ووشە...گۆڤاری رۆشنگەری

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌کته‌ر کێیه‌و کێ ئه‌کته‌ره‌؟...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ئه‌فسونی ئه‌کته‌ر: ئه‌فسون و ئاماده‌بونی ئه‌کته‌ر...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

ڕۆشنبیر و خه‌ڵک و ده‌سه‌ڵات ...سه‌رکاو هادی گۆرانی

-

کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ٢٠١١ دا و داهاتوویەکی نەدیار...سەعید کاکەیی

-

ئەی دز لەكوێـی، خاوەنماڵ هەموو شتەكانی برد...سەلام مارف

-

لـیبرالیزم و پێداویسته‌كانی ده‌سه‌ڵاتی كوردستانی ...سه‌عید كاكه‌یی

-

ئۆتۆمبیـــل و تۆپبــاران ...هەردی عەلی

-

رۆژێك بەرلە پشووی پەرلەمان...راسان عەلی

-

بەرگرتن لە هێرشەكان.. لە پەراوێزی مافەكانی مرۆڤدا... ئومێد ئەمین

-

دیموكراسی و هەڕەشە...مەریوان عەلی

-

لە نێوان ئەخلاق‌و سیاسەتدا .. هەڵوەستەیەك...زوبێر رەسوڵ

-

مقدەس چۆن بە لەناوبردن دەپارێزرێت؟...مەریوان عەلی

-

كوشتن وەك تۆڵەسەندنەوە لە قەڵەم...هەردی عەلی

-

بەیاننامەی ناڕەزایەتی...گۆڤاری رۆشنگەری

-

بۆچی نێوەندێك بۆ رۆشنگەری؟...مەریوان عەلی

 

 

رۆشنگەری
وتار‌و بۆچوون

وڕێنەی نەدیایەم باوکت، ئەمردم وە حەسرەت دایکت

سەعید کاکەیی

كۆمەڵگای داخراو، كاوە گەرمیانی وەك دەرفەتێك بۆ روانین

مەریوان عەلی

سەرۆك نەخۆشە! بەڵام رەخنەكان وەك خۆیان ماون

هەردی عەلی

بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان؛ له‌نێوان یۆتۆپیاو ئایدۆلۆجیادا...

ئاسۆ ئه‌مین

سێ شت به‌ پێوه‌رێكی دی.. رۆڵی پارتی

سه‌وسه‌ن هیرانی

ڕەشنووسی دەستوور و دانوستاندنی هەمەلایەنی ڕیزبەندانە

سەعید کاکەیی

له‌ په‌راوێزی كاندیدكردنه‌وه‌ی سه‌رۆك، رایه‌كی جیاواز

مه‌ریوان عه‌لی

ئیسلامیزه‌كردن، فۆبیا‌و كاردانه‌وه‌

سه‌لام مارف

شۆڕشی داهاتوو، شۆڕشی دابه‌شكردنه‌وه‌ی سامان ده‌بێت

سه‌لام مارف

بودجه‌ له‌نێوان ژیانێكی دادپه‌روه‌رانه‌و ناوێكی خوازراو بۆ به‌ سستماتیكه‌كردنی نادادپه‌روه‌ری

بێستون محمو‌د

رؤشنطةرى

C 2010 All right reserved, roshngari.com